Parastos kod Saranove jame JADOVNO - Opelom i postavljanjem časnih krstova nad dve kraške jame na Velebitu, tajnim gubilištima prvog sistema logora smrti u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, obeležena je 75. godišnjica stradanja Srba na stratištima u Jadovnu, Gospiću i Pagu. U planinskoj pustoši i tišini, kraj Šaranove jame, na čijem dnu i danas počivaju nesahranjene kosti hiljada muškaraca, žena i dece, odjekivalo je tužno i svečano liturgijsko pojanje, a potomci i poštovaoci žrtava u belim majicama s natpisom "Jadovno 1941" i voštanicama u rukama prekrili su mali šumski plato kraj jezivog bezdana.

Na tom prostoru su žrtve pre 75 godina pravile poslednje korake u životu. Na ivici jame, čekali su ih dželati. Odrasle su ubadali noževima i bacali u bezdan, a decu su udarali maljem, po svedočenjima samih ubica. Utvrđen je identitet 40.123 žrtve logora Jadovno. Srba je bilo 38.012, Jevreja 1.998, a svih ostalih 113. To je tek 2007. objavio istrajni istraživač dr Đuro Zatezalo, u prvoj knjizi o sistemu logora koji je decenijama u SFRJ bio zabranjena tema, iako se po zverstvima može porediti samo s Jasenovcem.

- Još u vreme rata, onaj koji bi ih spominjao, a pogotovo o njima pisao u partizanskoj štampi, bio bi, u najblažem, upozoravan od vodećih ljudi iz Komunističke partije Hrvatske da o tome ne govori i ne piše - navodi dr Zatezalo. - Jer, kako su objašnjavali, to može štetno delovati na širenje narodnooslobodilačkog pokreta, budući da iznošenje podataka o ustaškim zločinima "smeta osećajima hrvatskog naroda" i izaziva širenje mržnje između srpskog i hrvatskog bratskog naroda. Poznat je primer Srba iz Korduna, komunista i intelektualaca, članova Agitpropa i Propodela Okružnog komiteta KPH za Karlovac, koji su u partizanskoj štampi pisali o stradanju Srba i koji su izvedeni pred partizanski vojni sud 13. i 14. jula 1944. godine i osuđeni na smrt.

Zato i nije za čuđenje što je tek nešto više od 200 hodočasnika u organizaciji udruženja "Jadovno" iz Beograda i Banjaluke i novosadskog "Zrna slovesnosti" došlo u četiri autobusa da oda poštu senima mučenika.

Njih i srpske sveštenike čuvala je hrvatska policija, jer je u podnožju planine gde se nalazio logor smrti bio organizovan kontraskup proustaške Hrvatske stranke prava. Policajci su neprijatno upadljivo i pomno kamerama i foto-aparatima snimali srpske poklonike koji su na ramenima nosili veliki drveni časni krst do ogromne Katine jame, još jednog kraškog gubilišta, udaljenog osam kilometara hoda uzbrdo od sela Stupačinovo, gde se 1941. nalazio jedan od ustaških sabirnih logora. Tom planinskom stazom smrti, velebitskom Golgotom, tad je uz ostale žrtve prošao i izmučeni episkop Gornjokarlovačke eparhije Sava Trlajić. Njegov greh bio je u tome što nije hteo da napusti svoje vernike, kad su mu to naredile vlasti NDH.

Kad je krst učvršćen teškim kamenjem, prvi put posle 75 godina održano je opelo nad kostima mučenika u Katinoj jami. Do sada su precizno locirana 32 velebitska bezdana u koje su bacane žrtve iz logora Jadovno, a za nekoliko se još traga. Samo tri jame su do danas speleološki istražene. Ni iz jedne kosti nisu izvađene i sahranjene.

- Jame su proglašene grobnicama, iako one to nisu. Jame su stratišta. Nedostojni potomci nisu iz njih izvadili kosti predaka i dostojno ih sahranili, jer ih je, čini mi se, neka lagodna vrsta života u Jugoslaviji uljuljkala i učinila da zaborave stradanja najbližih. Posledice smo osetili devedesetih - s uzdahom je rekao otac Goran Slavnić, paroh iz Plaškog, varošice koja je u Habzburškoj monarhiji bila centar Vojne krajine.

U SFRJ je ovaj većinski srpski gradić imao fabriku papira i punionicu mineralne vode. Danas u njemu radi samo nekoliko kafića, a ulice su uveče sablasno puste. Otac Slavnić kaže da je do akcije "Oluja" u njegovoj parohiji živelo je oko 7.500 Srba, a danas ima oko 740 parohijana. Trajno se "vraćaju" samo pokojnici, čija je poslednja želja da budu sahranjeni u rodnom mestu. Ovde Srbi žive jednako teško kao i Hrvati koji su posle "Oluje" doseljeni iz Bosne. Posla nema. Posle ulaska Hrvatske u EU mladi masovno napuštaju kuće i odlaze za boljim, bezbednijim i ekonomski sigurnijim životom.

PROPADA CRKVA

Saborni hram Vavedenja presvete Bogorodice, nekad blistavo sedištu Gornjokarlovačke episkopije, monumentalnih dimenzija i izuzetne akustike danas je gotovo ruina. Malobrojno i siromašno srpsko stanovništvo ne može samo da ga popravi. Ikonostas je srećom očuvan, ali živopisa nema, jer je granata u Drugom svetskom ratu pogodila oltarsku kupolu.

- Sveštenika nije bilo, jer je njih 72 iz Gornjokarlovačke episkopije, zajedno s svetim vladikom Savom ubijeno u Jadovnu. Svi viđeniji i učeniji Srbi odvedeni su, mučeni i bačeni u kraške jame već u prvim danima NDH - kaže otac Slavnić.

TESLA ZA TURISTE

Poklonici koji su došli da odaju počast žrtvama Jadovna posetili su i Memorijalni centar Nikole Tesle u Smiljanu (na slici). Tokom akcije "Oluja", hrvatski vojnici uništili su Teslinu rodnu kuću i Crkvu apostola Petra i Pavla, u kojoj je on kršten. Danas su obe zgrade obnovljene, "još lepše i starije" i služe kao hrvatska turistička atrakcija. Gostima iz Srbije i Republike Srpske nije dozvoljeno da vide unutrašnjost Tesline kuće i postavku o njemu. Nisu znali ni da kraj crkve, pod neobeleženom mermernom pločom počivaju smiljanske žrtve ustaškog masakra iz 1941. među kojima i mnoge Tesle.

- Ako me turisti pitaju, ja im kažem da su tu kosti 530 Srba iz Smiljana pobijenih u NDH. Ako ne, onda ništa. Živim u Gospiću i imam parohijana da mogu da ih prebrojim na prste jedne ruke - rekao nam je sveštenik Dragan Mihailović.

MANUFAKTURA SMRTI

Jadovno je jedan od prvih, najbrutalnijih i najzverskijih logora-stratišta u Evropi, ističe dr Đuro Zatezalo:

- Većina ljudi ponešto zna o logoru smrti Jasenovac, koji je postojao više godina, Aušvicu, Treblinki, ali vrlo malo zna o Kompleksu ustaških logora smrti Jadovno 1941. Ako se za Aušvic kaže da je bio fabrika smrti, onda je u Kompleksu stratišta Jadovno, smrt kao "na fabričkoj traci, nanošena ručno".
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

generacija-1961-1962-srednje-skole-glina-obiljezila-55-godisnjicu-matureGeneracija 1961./1962. Srednje škole Glina obilježila 55. godišnjicu mature
GLINA - U subotu 27. maja 2017., učenici Srednje ekonomske škole Glina, generacija 1961./1962., obilježili su 55. godišnjicu mature.Zvonimir Jeličić,...
prica-koja-traje-skoro-150-godina-ii-dio-radovi-na-i-oko-palaic-mlinaPriča koja traje skoro 150 godina (II-dio) - Radovi na i oko Palaić mlina
Kako rekoh, pored obaveza mlinarenja, ketuši su imali i obaveze održavanja mlina, brane i okolice. Kako sam i sam proveo mnogo vremena u svom djetinjstvu...
poceli-dostavljati-tople-obroke-korisnicima-u-gradu-i-na-seluPočeli dostavljati tople obroke korisnicima u gradu i na selu
PETRINJA - Udruga Pomoć starijim osobama od početka travnja vozi svojim korisnicima svježe pripremljen obrok, ručak koji dostavljamo u domove korisnika,...
prica-koja-traje-skoro-150-godina-i-dio-palaic-mlinPriča koja traje skoro 150 godina ( I - dio ) - Palaić mlin
Kažu da se čovjek uvijek voli vratiti na mjesto koje mu je obilježilo život ili dio života posebno nekim lijepim uspomenama. Prelijep proljetni dan...

Društvo

tribina-izbrisani-srbi-nastavak-etnickog-ciscenjaTribina "Izbrisani Srbi": Nastavak etničkog čišćenja
ZAGREB - Brojka od 67.000 izbrisanih birača srpske nacionalnosti rezultat je selektivne primjene Zakona...
busije-proslavile-slavu-ako-zaboravis-odakle-si-neces-znati-ni-ko-siBusije proslavile slavu: Ako zaboraviš odakle si, nećeš znati ni ko si
BUSIJE - Seme i uspomene, ikone i slave, grumen zavičajne zemlje, kamen iz temelja nekadašnjeg doma,...
potpisani-ugovori-o-izgradnji-261-stana-za-izbeglice-u-13-opstinaPotpisani ugovori o izgradnji 261 stana za izbeglice u 13 opština
VALJEVO - U okviru potprojekta 4 Regionalnog stambenog programa danas su potpisani ugovori za izgradnju...

Novosti

nastavak-sudjenja-kapetanu-draganuNastavak suđenja Kapetanu Draganu
SPLIT - I danas je, pred Županijskim sudom u Splitu, nastavljeno suđenje za ratni zločin Draganu...
na-sudjenju-kapetanu-draganu-svjedoci-pohvalno-o-optuzenomNa suđenju kapetanu Draganu svjedoci pohvalno o optuženom
SPLIT - Pred Županijskim sudom u Splitu, gdje je nastavljeno suđenje za navodni ratni zločin Draganu...
linta-nalozi-za-privodjenje-76-srba-iz-bjelovarskog-kraja-su-nastavak-lova-na-protjerane-srbeLinta: Nalozi za privođenje 76 Srba iz bjelovarskog kraja su nastavak lova na protjerane Srbe
BEOGRAD - Predsjednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta ocjenjuje da odluka hrvatskog pravosuđa da...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

dusanka-popovic-cilj-udruzenja-banijaca-je-da-se-tradicija-prenese-na-mladja-pokoljenjaDušanka Popović : Cilj "Udruženja Banijaca“ je da se tradicija prenese na mlađa pokoljenja
BEOGRAD - U Etnografskom muzeju u Beogradu prethodnog vikenda svečano je obilježen jubilej 10 godina...
izlozbom-nasa-banija-zavicajno-udruzenje-banijaca-obiljezilo-jubilejIzložbom "Naša Banija" Zavičajno udruženje Banijaca obilježilo jubilej
BEOGRAD - Dana 27.5.2017. u Etnografskom muzeju u Beogradu, Zavičajno udruženje Banijaca, potomaka i...
prosirena-kronika-genocidaProširena kronika genocida
VOJNIĆ - "Radio sam svoj seljački i kovački posao"; svjedočanstva genocida u NDH 1941-1945; Kordun,...
bogatstvo-folklornog-stvaralastva-u-petrinji-po-18-putBogatstvo folklornog stvaralaštva u Petrinji po 18. put
PETRINJA - U organizaciji Folklornog ansambla Petrinjčica, na gradskom Rukometnom igralištu održana je...

Oluja

srbi-da-plate-uklanjanje-ostataka-domova-spaljenih-u-olujiSrbi da plate uklanjanje ostataka domova spaljenih u "Oluji"
GOSPIĆ - Srbima izbjeglim iz Gospića stigli su računi u iznosu od 700 do 2.700 evra koje bi trebalo da plate Hrvatskoj kako bi tamošnje komunalne službe...
kako-je-bivsi-pripadnik-hrvatske-vojske-pomogao-naslednicima-ubijenog-srbinaKako je bivši pripadnik hrvatske vojske pomogao naslednicima ubijenog Srbina
Slučaj Janka Ćakića iz okoline Kistanja, čija je porodica ovih dana uspela da u Županijskom sudu u Bjelovaru dobije odštetu od 108.000 evra zbog ubistva...
general-sreto-malinovic-krajina-je-izdana-i-prodataGeneral Sreto Malinović: Krajina je izdana i prodata
BEOGRAD - General Sreto Malinović je ratni heroj, odlikovan medaljom časti. Za ovu zemlju je tokom ratnih godina, ali i van njih, uradio mnogo.Međutim,...

Politika

novi-zamjenici-gradonacelnika-grada-glineNovi zamjenici gradonačelnika Grada Gline
GLINA - Stjepan Kostanjević gradonačelnik je Gline već godinu i pol, a povjerenje birača, kao HDZ-ov kandidat, za obnašanje dužnosti gradonačelnika u...
dss-poziva-sve-glasace-da-izadju-na-lokalne-izbore-u-drugom-kruguDSS poziva sve glasače da izađu na lokalne izbore u drugom krugu
ZAGREB - Zbog interesa srpske zajednice i odgovornosti prema srpskom narodu Demokratski savez Srba je pozvao sve glasače da izađu na lokalne izbore u...
sdss-dvor-uspjeh-za-vijece-i-nacelnika-veliki-podbacaj-za-dozupanaSDSS Dvor: Uspjeh za vijeće i načelnika, veliki podbačaj za dožupana
DVOR NA UNI - Izvršni odbor Općinske organizacije SDSS-a Dvor sinoć je analizirao izborni rezultat za načelnika općine, općinsko vijeće i zamjenika...