Kraljevina SHS Život pod zajedničkim državnim krovom Srbi i Hrvati su otpočeli 1. decembra 1918. Kraj poslednje ratne godine nije bio samo značajna prekretnica za ta dva naroda već i za ceo svet. Završetak Prvog svetskog rata označio je kraj jednog istorijskog doba i početak novog vremena. Sa starim dobom nestala su tri velika carstva - nemačko, austrougarsko i rusko. Novo vreme iznedrilo je mlade nacionalne države među kojima je bila i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. U pitanju je bila velika nacionalna revolucija sprovedena u znaku „narodnog jedinstva", proces suprotstavljen inerciji usitnjavanja i „balkanizacije" prostora okupljenog u granicama novonastale države. Jugoslovensko ujedinjenje izvedeno je sa zakašnjenjem. Povezani istovetnim južnoslovenskim etnicitetom Srbi i Hrvati su bili podeljeni brojnim nacionalnim specifičnostima. Novu državu od prvog trenutka su potresali nacionalizmi njenih naroda-nacija ali i izražena težnja Hrvata za formiranjem posebne nacionalne države.

U trenutku ujedinjenja sučelila su se dva različita shvatanja državnosti karakteristična za hrvatske i srpske političare. Hrvatski političari su istrajavali na čitavom korpusu ubeđenja stečenim životom u dualnoj monarhiji. Tu, pre svega, treba spomenuti sledeće stavove da: država nastaje „ugovorom"; države koje se stapaju u zajednicu zadržavaju suverenitet (svojstvo državnosti) a zajednicu samo predstavlja „ugovorom uspostavljeni pravni odnos"; države zadržavaju sopstveni pravni status; države nadležnost i organizaciju vlasti u zajednici opredeljuju vlastitom voljom; zajednički ustavni akt može biti samo rezultat saglasnosti i drugo.

Nasuprot tome ideal srpske političke elite bila je jedinstvena država. U ime nje srpski političari su potisnuli sopstvenu nacionalnu svest, prihvatili ideju o „troimenom narodu" i njegovoj jedinstvenoj volji, odbacili teze o „ugovoru" i postojanju posebnih država i istorijskih pokrajina, zagovarali narodno jedinstvo. Glasanjem za Ustav iz 1921. srpski politički činilac je nametnuo princip jedinstvene države. U ime „državne ideje" Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je organizovana kao jedinstvena nacionalna država. Sporovi oko centralističke ili federalističke organizacije države, karakteristični i za period pre donošenja Vidovdanskog ustava, buknuli su punom snagom i u njima su se ključne srpske i hrvatske političke partije našle jedne naspram drugih.

Glasanje za Ustav je pokazalo duboku podeljenost srpskih i hrvatskih političkih partija oko osnovnih pitanja budućeg društveno-političkog, ekonomskog i društvenog razvoja zemlje i otkrilo nedemokratske metode postizanja većine i obezbeđivanja „parlamentarizma". Ideja istorijskog i državnog prava bila je suprotna srpskom shvatanju državnosti. Srpski političari su u njoj videli pogubni anahronizam. Sve je to suprotstavljalo i udaljavalo Srbe i Hrvate.
Politička i vojna dominacija srpskog građanstva bila je oličena u dinastiji, vodećim političkim partijama i njihovim liderima, generalitetu i višem oficirskom koru, što je izazivalo nezadovoljstvo hrvatskog političkog činioca. Na drugoj strani Zagreb je i bio centar finansijskog kapitala (oko 70 odsto celokupnog jugoslovenskog kapitala), što je uticalo na ubrzani privredni razvoj Hrvatske

Federalna koncepcija preuređenja države nije bila prihvatljiva za srpsko građanstvo iz više razloga. Ono nije bilo spremno da prihvati „nove podele" srpstva, ukazivalo je na teškoće eventualnog razraničenja, uspostavljanje ekonomskih barijera, zatvaranje u lokalne okvire koji ne pogoduju ekonomskom, socijalnom i kulturno-prosvetnom razvitku. Od važnosti su bili i bezbedonosni razlozi unutrašnje prirode (kako zaštititi državnu celinu) kao i činjenica da deo državnih granica Kraljevine SHS nije bio međunarodno priznat, a baš su se na tim granicama nalazili neprijateljski, revanšistički i revizionistički raspoloženi susedi.

Predstavnici Jugoslovenske demokratske stranke, koja je većinom okupljala Srbe, su nacionalni unitarizam smatrali podlogom centralističkog državnog uređenja. U strahu da federalno uređenje ne dovede u pitanje državnu celinu isključivali su postojanje istorijskih, plemenskih i pokrajinskih razlika kao razlog teritorijalnog preuređenja države. Zalagali su se za uklanjanje svih razlika koje dele Srbe, Hrvate i Slovence. Na sličnim pozicijama su bili i predstavnici Narodne radikalne stranke. Radikali su glorifikovali „narodni duh", zagovarali formiranje „zajedničkog mentaliteta", davali prednost „energičnom centralizmu".

Politička i vojna dominacija srpskog građanstva bila je oličena u dinastiji, vodećim političkim partijama i njihovim liderima, generalitetu i višem oficirskom koru, što je izazivalo nezadovoljstvo hrvatskog političkog činioca. Na drugoj strani Zagreb je i bio centar finansijskog kapitala (oko 70 odsto celokupnog jugoslovenskog kapitala), što je uticalo na ubrzani privredni razvoj Hrvatske. Politički sistem u Kraljevini SHS bio je demokratskiji od onog u Habzburškoj monarhiji što je presudno doprinelo zaokruženju nacionalne svesti hrvatskog naroda, održanju izvesnog stepena autonomnosti, sticanju ekonomske prednosti na narazvijenom jugoslovenskom tržištu. Nerazvijeno građanstvo, posebno srpsko, nije bilo u stanju da jugoslovenski prostor ujedinjuje na ekonomskim i kulturnim osnovama već isključivo na političko-ideološkom planu. Pri tom, oblici političkog organizovanja i forme političkog života nisu bili u skladu sa zahtevima modernog privređivanja (liberalni kapitalizam nastoji da poruši sve feudalne i tržišne prepreke). Konzervativizam, isključivost, primitivizam, klerikalizam opterećivali su sve oblasti društvenog života. Svest o neophodnosti utemeljenja osećanja pripadnosti jugoslovenskom društvu nije uspela da odnese prevagu nad starim navikama i određenjima. Postojeće nacije su teško savlađivale formiranu svest o svojoj „izuzetnosti", „osobenosti", „nesvodljivosti" na bilo koji, pa ni jugoslovenski, „kolektivni entitet". Izuzetak su predstavljali Srbi.
Opstrukcija rada parlamenta za koju su se odlučile hrvatske partije, dodatno je obesmišljavala rad državnih političkih tela. Politička apscinencija i destrukcija trajala je do 1924. U to vreme, posle šest godina života u zajedničkoj državi sreli su se prvi i poslednji put, i to na teritoriji Švajcerske, najodgovorniji politički predstavnici srpskog i hrvatskog naroda Nikola Pašić i Stjepan Radić

Jugoslovenska kraljevina nije bila zemlja sa stabilnim političkim sistemom i demokratskim uređenjem. Narodna skupština u Kraljevini SHS nikada nije bila suvereni organ vlasti. Vlade su postavljane na dvoru, a ne u Narodnoj skupštini, bile su odgovorne kruni i razrešavane su onoga momenta kada su gubile poverenje kralja (samo su dve vlade od dvadesetčetiri koliko ih je bilo u godinama 1918-1929. bile srušene u Narodnoj skupštini dok je ostale oborio monarh). Sve niti vlasti i moći nalazile su se u rukama kralja. Ministri su, suštinski bili puki sprovodnici suverenove politike, a ne politike koju je artikulisala Narodna skupština. Rad narodnog predstavništva razjedale su političke borbe, česte promene vlada značile su odsustvo kontinuiteta u radu i izostajanje svakog pokušaja dugoročnog uobličavanja politke države.

Opstrukcija rada parlamenta za koju su se odlučile hrvatske partije, dodatno je obesmišljavala rad državnih političkih tela. Politička apscinencija i destrukcija trajala je do 1924. U to vreme, posle šest godina života u zajedničkoj državi sreli su se prvi i poslednji put, i to na teritoriji Švajcerske, najodgovorniji politički predstavnici srpskog i hrvatskog naroda Nikola Pašić i Stjepan Radić.O permanentnoj političkoj krizi govorili su i česti parlamentarni izbori (1923, 1925, 1927), odsustvo parlamentarnih tradicija kao i činjenica da ni jedna Narodna skupština nije ispunila svoj četvorogodišnji mandat. Objektivni problemi jugoslovenske države i društva nalazili su se u senci borbe za ustavnu reviziju. Političke okolnosti su negativno uticale na nacionalne i verske prilike u zemlji i time najdirektnije opterećivale zajednički život Srba i Hrvata. Vreme integracije ustuknulo je pred vremenom podela.

Stvaranje Seljačko-demokratske koalicije (1927), u koju su ušli predstavnici Hrvatske seljačke stranke i Samostalne demokratske stranke (okuplja Srbe sa prostora Austro-Ugarske monarhije koji su ušli u sastav Kraljevine SHS), predstavljalo je novu etapu u srpsko-hrvatskom političkom povezivanju. Savez Radić - Pribićević bio je početak uspostavljanja „prečanskog fronta" prema Beogradu. Suprotstavljanje Srba sa prostora Dalmacije, Hrvatske i Slavonije Srbima iz Srbije značilo je definitivno napuštanje jedinstvenog srpskog nacionalnog interesa. Nizak nivo političke kulture i otsustvo demokratskih tradicija bili su vidni u političkom životu. Pa ipak, i pored svega, ta prva decenija „krnjeg parlamentarizma" bila je jedino demokratsko iskustvo u 73 godine dugom životu jugoslovenske države.
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

u-sumi-brezovica-obiljezen-dan-antifasisticke-borbe-u-hrvatskojU šumi Brezovica obilježen Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj
SISAK - U šumi Brezovica pokraj Siska, kod spomenika Prvom partizanskom odredu, obilježen je 22. lipnja, Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj, u spomen na...
vijece-srpske-nacionalne-manjine-grada-petrinje-dobilo-nove-prostorijeVijeće srpske nacionalne manjine Grada Petrinje dobilo nove prostorije
PETRINJA - U prostoru Udruženja obrtnika Petrinja, Glina, Topusko otvorene su nove prostorije Vijeća srpske nacionalne manjine Grada Petrinje.Što će im...
humani-gest-protojereja-sase-umicevicaHumani gest protojereja Saše Umićevića
PETRINJA - Bez betonskog opsega, samo u iskopanu jamu, na rubnom dijelu parcela sv. Nikole na središnjem groblju u Petrinji, juče u podne pokopana je...
banijci-slavili-uz-drmes-i-pjesme-iz-zavicajaBanijci slavili uz drmeš i pjesme iz zavičaja
BEOGRAD - Zavičajno udruženje Banijaca, potomaka i prijatelja Banije, u petak 16. juna u restoranu Belwood u Beogradu, organizovalo je X jubilarno...

Društvo

brojni-problemi-naselja-grmovacBrojni problemi naselja Grmovac
GRMOVAC - Uz podršku narodnog poslanika Miodraga Linte dana 15. juna 2017. godine održan je sastanak...
kad-zavicaj-ugrije-dusuKad zavičaj ugrije dušu
ISLAM GRČKI - Čim je Momčilo Kožul 1962. godine završio osnovnu školu u rodnom Islamu Grčkom,...
grabusic-kod-udbine-najteze-je-sto-nema-narodaGrabušić kod Udbine: Najteže je što nema naroda
UDBINA - U sastavu opštine Udbina nalazi se selo Grabušić. Iako je stanovnika po podacima s posljednjeg...

Novosti

ostojic-mi-antifasisti-se-moramo-suprotstaviti-zluOstojić: Mi antifašisti se moramo suprotstaviti zlu
ZAGREB - Mi, antifašisti se ne smijemo prebrojavati i tragati za onim u čemu se razlikujemo, nego se...
strbac-interpol-da-upozori-zagrebŠtrbac: Interpol da upozori Zagreb
BEOGRAD - Interpol treba da upozori Hrvatsku da prestane da zloupotrebljava ovu međunarodnu policijsku...
sluzen-parastos-svirepo-ubijenim-srbima-na-miljevackom-platouSlužen parastos svirepo ubijenim Srbima na Miljevačkom platou
BEOGRAD - U organizaciji Udruženja porodica nestalih i poginulih “Suza”, u Crkvi Svetog Marka u Beogradu...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

odrzano-deseto-jubilarno-banijsko-vece-u-beograduOdržano Deseto jubilarno Banijsko veče u Beogradu
BEOGRAD - Zavičajno udruženje Banijaca, potomaka i prijatelja Banije, u petak 16. juna 2017. godine u...
kordunas-medju-tulipanima-kratki-espresso“Kordunaš među tulipanima”: Kratki espresso
Ne kaže se bez razloga da život čine sitnice. To su te neke male stvari, rituali, dnevne navike… Mnogi...
u-banjaluci-predstavljena-knjiga-hronika-prognanih-krajisnika-4U Banjaluci predstavljena knjiga "Hronika prognanih Krajišnika 4"
BANJALUKA - U Akademiji nauka i umjetnosti Republike Srpske u Banjaluci je predstavljena...
sta-su-na-baniji-jeli-tezaci-a-sta-ukucaniŠta su na Baniji jeli težaci, a šta ukućani
Povodom različitih prilika pripremana su i različita jela. Najčešće su pripremana, kao i svuda po...

Oluja

price-iz-izbjeglistva-popis-imovinePriče iz izbjeglištva: Popis imovine
Čitam ovih dana, spominju opet popis imovine. Sjetih se prvog popisa imovine s početka one prve izbjegličke jeseni. Tiskamo se u redovima, stavljamo na...
price-iz-oluje-putni-nalogPriče iz Oluje: Putni nalog
Treći “olujni” dan je na izmaku. Poslijepodne je prividno mirnije. Polako se spušta veče. Ponovo se čuje razmjena vatre. Tamo iz pravca Turnja uz izrazito...
medju-identifikovanim-srbima-i-branko-stojcevic-i-petar-krnjajicMeđu identifikovanim Srbima i Branko Stojčević i Petar Krnjajić
BEOGRAD - Na Zavodu za sudsku medicinu i kriminalistiku Medicinskog fakulteta u Zagrebu identifikovani su posmrtni ostaci 14 lica srpske nacionalnosti,...

Politika

orkanova-lista-novi-pritisci-na-predstavnike-srbaOrkanova lista: Novi pritisci na predstavnike Srba
SISAK - Desničarska struja u Sisačko-moslavačkoj županiji ponovno nije zadovoljna izborom dožupana iz srpskih redova. Pored bivšeg dožupana Bogdana...
nakon-drugog-kruga-lokalnih-izbora-optimizam-zavladao-u-kninuNakon drugog kruga lokalnih izbora optimizam zavladao u Kninu
KNIN - U drugom krugu lokalnih izbora nezavisni kandidat Marko Jelić ubjedljivo je porazio kandidatkinju HDZ-a za...
buduci-clan-hrvatske-vlade-obecao-uklanjanje-spomen-ploce-u-jasenovcuBudući član hrvatske vlade obećao uklanjanje spomen-ploče u Jasenovcu
ZAGREB - Predrag Štromar iz HNS-a, budući potpredsednik rekonstruisane hrvatske vlade, izjavio je da će sa ulaskom te stranke u vladu pitanje spomen-ploče...