Kraljevina SHS Život pod zajedničkim državnim krovom Srbi i Hrvati su otpočeli 1. decembra 1918. Kraj poslednje ratne godine nije bio samo značajna prekretnica za ta dva naroda već i za ceo svet. Završetak Prvog svetskog rata označio je kraj jednog istorijskog doba i početak novog vremena. Sa starim dobom nestala su tri velika carstva - nemačko, austrougarsko i rusko. Novo vreme iznedrilo je mlade nacionalne države među kojima je bila i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. U pitanju je bila velika nacionalna revolucija sprovedena u znaku „narodnog jedinstva", proces suprotstavljen inerciji usitnjavanja i „balkanizacije" prostora okupljenog u granicama novonastale države. Jugoslovensko ujedinjenje izvedeno je sa zakašnjenjem. Povezani istovetnim južnoslovenskim etnicitetom Srbi i Hrvati su bili podeljeni brojnim nacionalnim specifičnostima. Novu državu od prvog trenutka su potresali nacionalizmi njenih naroda-nacija ali i izražena težnja Hrvata za formiranjem posebne nacionalne države.

U trenutku ujedinjenja sučelila su se dva različita shvatanja državnosti karakteristična za hrvatske i srpske političare. Hrvatski političari su istrajavali na čitavom korpusu ubeđenja stečenim životom u dualnoj monarhiji. Tu, pre svega, treba spomenuti sledeće stavove da: država nastaje „ugovorom"; države koje se stapaju u zajednicu zadržavaju suverenitet (svojstvo državnosti) a zajednicu samo predstavlja „ugovorom uspostavljeni pravni odnos"; države zadržavaju sopstveni pravni status; države nadležnost i organizaciju vlasti u zajednici opredeljuju vlastitom voljom; zajednički ustavni akt može biti samo rezultat saglasnosti i drugo.

Nasuprot tome ideal srpske političke elite bila je jedinstvena država. U ime nje srpski političari su potisnuli sopstvenu nacionalnu svest, prihvatili ideju o „troimenom narodu" i njegovoj jedinstvenoj volji, odbacili teze o „ugovoru" i postojanju posebnih država i istorijskih pokrajina, zagovarali narodno jedinstvo. Glasanjem za Ustav iz 1921. srpski politički činilac je nametnuo princip jedinstvene države. U ime „državne ideje" Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je organizovana kao jedinstvena nacionalna država. Sporovi oko centralističke ili federalističke organizacije države, karakteristični i za period pre donošenja Vidovdanskog ustava, buknuli su punom snagom i u njima su se ključne srpske i hrvatske političke partije našle jedne naspram drugih.

Glasanje za Ustav je pokazalo duboku podeljenost srpskih i hrvatskih političkih partija oko osnovnih pitanja budućeg društveno-političkog, ekonomskog i društvenog razvoja zemlje i otkrilo nedemokratske metode postizanja većine i obezbeđivanja „parlamentarizma". Ideja istorijskog i državnog prava bila je suprotna srpskom shvatanju državnosti. Srpski političari su u njoj videli pogubni anahronizam. Sve je to suprotstavljalo i udaljavalo Srbe i Hrvate.
Politička i vojna dominacija srpskog građanstva bila je oličena u dinastiji, vodećim političkim partijama i njihovim liderima, generalitetu i višem oficirskom koru, što je izazivalo nezadovoljstvo hrvatskog političkog činioca. Na drugoj strani Zagreb je i bio centar finansijskog kapitala (oko 70 odsto celokupnog jugoslovenskog kapitala), što je uticalo na ubrzani privredni razvoj Hrvatske

Federalna koncepcija preuređenja države nije bila prihvatljiva za srpsko građanstvo iz više razloga. Ono nije bilo spremno da prihvati „nove podele" srpstva, ukazivalo je na teškoće eventualnog razraničenja, uspostavljanje ekonomskih barijera, zatvaranje u lokalne okvire koji ne pogoduju ekonomskom, socijalnom i kulturno-prosvetnom razvitku. Od važnosti su bili i bezbedonosni razlozi unutrašnje prirode (kako zaštititi državnu celinu) kao i činjenica da deo državnih granica Kraljevine SHS nije bio međunarodno priznat, a baš su se na tim granicama nalazili neprijateljski, revanšistički i revizionistički raspoloženi susedi.

Predstavnici Jugoslovenske demokratske stranke, koja je većinom okupljala Srbe, su nacionalni unitarizam smatrali podlogom centralističkog državnog uređenja. U strahu da federalno uređenje ne dovede u pitanje državnu celinu isključivali su postojanje istorijskih, plemenskih i pokrajinskih razlika kao razlog teritorijalnog preuređenja države. Zalagali su se za uklanjanje svih razlika koje dele Srbe, Hrvate i Slovence. Na sličnim pozicijama su bili i predstavnici Narodne radikalne stranke. Radikali su glorifikovali „narodni duh", zagovarali formiranje „zajedničkog mentaliteta", davali prednost „energičnom centralizmu".

Politička i vojna dominacija srpskog građanstva bila je oličena u dinastiji, vodećim političkim partijama i njihovim liderima, generalitetu i višem oficirskom koru, što je izazivalo nezadovoljstvo hrvatskog političkog činioca. Na drugoj strani Zagreb je i bio centar finansijskog kapitala (oko 70 odsto celokupnog jugoslovenskog kapitala), što je uticalo na ubrzani privredni razvoj Hrvatske. Politički sistem u Kraljevini SHS bio je demokratskiji od onog u Habzburškoj monarhiji što je presudno doprinelo zaokruženju nacionalne svesti hrvatskog naroda, održanju izvesnog stepena autonomnosti, sticanju ekonomske prednosti na narazvijenom jugoslovenskom tržištu. Nerazvijeno građanstvo, posebno srpsko, nije bilo u stanju da jugoslovenski prostor ujedinjuje na ekonomskim i kulturnim osnovama već isključivo na političko-ideološkom planu. Pri tom, oblici političkog organizovanja i forme političkog života nisu bili u skladu sa zahtevima modernog privređivanja (liberalni kapitalizam nastoji da poruši sve feudalne i tržišne prepreke). Konzervativizam, isključivost, primitivizam, klerikalizam opterećivali su sve oblasti društvenog života. Svest o neophodnosti utemeljenja osećanja pripadnosti jugoslovenskom društvu nije uspela da odnese prevagu nad starim navikama i određenjima. Postojeće nacije su teško savlađivale formiranu svest o svojoj „izuzetnosti", „osobenosti", „nesvodljivosti" na bilo koji, pa ni jugoslovenski, „kolektivni entitet". Izuzetak su predstavljali Srbi.
Opstrukcija rada parlamenta za koju su se odlučile hrvatske partije, dodatno je obesmišljavala rad državnih političkih tela. Politička apscinencija i destrukcija trajala je do 1924. U to vreme, posle šest godina života u zajedničkoj državi sreli su se prvi i poslednji put, i to na teritoriji Švajcerske, najodgovorniji politički predstavnici srpskog i hrvatskog naroda Nikola Pašić i Stjepan Radić

Jugoslovenska kraljevina nije bila zemlja sa stabilnim političkim sistemom i demokratskim uređenjem. Narodna skupština u Kraljevini SHS nikada nije bila suvereni organ vlasti. Vlade su postavljane na dvoru, a ne u Narodnoj skupštini, bile su odgovorne kruni i razrešavane su onoga momenta kada su gubile poverenje kralja (samo su dve vlade od dvadesetčetiri koliko ih je bilo u godinama 1918-1929. bile srušene u Narodnoj skupštini dok je ostale oborio monarh). Sve niti vlasti i moći nalazile su se u rukama kralja. Ministri su, suštinski bili puki sprovodnici suverenove politike, a ne politike koju je artikulisala Narodna skupština. Rad narodnog predstavništva razjedale su političke borbe, česte promene vlada značile su odsustvo kontinuiteta u radu i izostajanje svakog pokušaja dugoročnog uobličavanja politke države.

Opstrukcija rada parlamenta za koju su se odlučile hrvatske partije, dodatno je obesmišljavala rad državnih političkih tela. Politička apscinencija i destrukcija trajala je do 1924. U to vreme, posle šest godina života u zajedničkoj državi sreli su se prvi i poslednji put, i to na teritoriji Švajcerske, najodgovorniji politički predstavnici srpskog i hrvatskog naroda Nikola Pašić i Stjepan Radić.O permanentnoj političkoj krizi govorili su i česti parlamentarni izbori (1923, 1925, 1927), odsustvo parlamentarnih tradicija kao i činjenica da ni jedna Narodna skupština nije ispunila svoj četvorogodišnji mandat. Objektivni problemi jugoslovenske države i društva nalazili su se u senci borbe za ustavnu reviziju. Političke okolnosti su negativno uticale na nacionalne i verske prilike u zemlji i time najdirektnije opterećivale zajednički život Srba i Hrvata. Vreme integracije ustuknulo je pred vremenom podela.

Stvaranje Seljačko-demokratske koalicije (1927), u koju su ušli predstavnici Hrvatske seljačke stranke i Samostalne demokratske stranke (okuplja Srbe sa prostora Austro-Ugarske monarhije koji su ušli u sastav Kraljevine SHS), predstavljalo je novu etapu u srpsko-hrvatskom političkom povezivanju. Savez Radić - Pribićević bio je početak uspostavljanja „prečanskog fronta" prema Beogradu. Suprotstavljanje Srba sa prostora Dalmacije, Hrvatske i Slavonije Srbima iz Srbije značilo je definitivno napuštanje jedinstvenog srpskog nacionalnog interesa. Nizak nivo političke kulture i otsustvo demokratskih tradicija bili su vidni u političkom životu. Pa ipak, i pored svega, ta prva decenija „krnjeg parlamentarizma" bila je jedino demokratsko iskustvo u 73 godine dugom životu jugoslovenske države.
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

prica-koja-traje-skoro-150-godina-i-dio-palaic-mlinPriča koja traje skoro 150 godina ( I - dio ) - Palaić mlin
Kažu da se čovjek uvijek voli vratiti na mjesto koje mu je obilježilo život ili dio života posebno nekim lijepim uspomenama. Prelijep proljetni dan...
glina-ulaze-se-u-proizvodnju-u-poduzetnickoj-zoni-zeljezaraGLINA: Ulaže se u proizvodnju u Poduzetničkoj zoni “Željezara”
GLINA - Grad Glina zaključio je s najpovoljnijim ponuditeljem Šumarstvom Vis d.o.o. Glina ugovore o zakupu poslovnog prostora u Poduzetničkoj zoni...
uspomene-djeda-radeUspomene djeda Rade
DVOR NA UNI - Nedaleko Dvora, u Ćorama, prva naseljena kuća s desne strane je ona Rade Savića. Kada dolazite u selo Ćore, djeda Radu obavezno ćete zateći...
u-sumi-na-podrucju-petrinje-pronadjena-ubojita-sredstvaU šumi na području Petrinje pronađena ubojita sredstva
PECKI - U mjestu Pecki, na petrinjskom području, u šumi su pronađena odbačena razna ubojita sredstva. Dolaskom policijskog službenika protueksplozijske...

Društvo

potpisani-ugovori-o-izgradnji-261-stana-za-izbeglice-u-13-opstinaPotpisani ugovori o izgradnji 261 stana za izbeglice u 13 opština
VALJEVO - U okviru potprojekta 4 Regionalnog stambenog programa danas su potpisani ugovori za izgradnju...
bademi-vracaju-zivot-pustom-krajuBademi vraćaju život pustom kraju
BENKOVAC - U posljednje se vrijeme sve više stanovnika Zagore, Ravnih kotara i Bukovice okreće uzgoju...
busije-slave-20-godina-od-nastankaBusije slave 20 godina od nastanka
Busije, za koje kažu da je najveće izbjegličko naselje u Srbiji, u sredu 24. maja 2017. godne...

Novosti

linta-pokusaj-izbegavanja-odgovornosti-za-srusene-kuceLinta: Pokušaj izbegavanja odgovornosti za srušene kuće
BEOGRAD - Predsednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta ocenio je kao poslednje brisanje traga Srba,...
strbac-zagreb-uz-pomoc-zakona-nastavlja-progon-srbaŠtrbac: Zagreb uz pomoć zakona nastavlja progon Srba
BEOGRAD - Direktor Dokumentaciono-informacionog centra “Veritas” Savo Štrbac rekao je Srni je da je tihi...
hho-pokusao-demantovati-brojku-od-67-496-izbrisanih-srbaHHO pokušao demantovati brojku od 67.496 izbrisanih Srba
ZAGREB - Iako se činilo da je nedavni tekst u zagrebačkim "Novostima" o više od 67.000 Srba izbrisanih...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

prividi-2Prividi (2)
Mora i noćnica I ovo su rod vještica. Mora i noćnica razlikuju se u tome: mora se, sasne, djecu malu, a...
banijac-milan-pribicevic-inspiracija-americkoj-umetniciBanijac Milan Pribićević inspiracija američkoj umetnici
BEOGRAD - U Muzeju primenjene umetnosti (MPU) u Beogradu u toku je izložba "Srbija, rat i plakat...
veljko-ostojic-uspomene-nekeVeljko Ostojić: Uspomene neke
Bio sam u rodnom krajuNašao sam kuću staru,Banijaca nema višePo svijetu se raselišeOj Banijo tebi...
kuca-kulture-u-bjelovaruKuća kulture u Bjelovaru
BJELOVAR - U Bjelovaru je otvorena Kuća kulture srpske zajednice grada Bjelovara i...

Oluja

srbi-da-plate-uklanjanje-ostataka-domova-spaljenih-u-olujiSrbi da plate uklanjanje ostataka domova spaljenih u "Oluji"
GOSPIĆ - Srbima izbjeglim iz Gospića stigli su računi u iznosu od 700 do 2.700 evra koje bi trebalo da plate Hrvatskoj kako bi tamošnje komunalne službe...
kako-je-bivsi-pripadnik-hrvatske-vojske-pomogao-naslednicima-ubijenog-srbinaKako je bivši pripadnik hrvatske vojske pomogao naslednicima ubijenog Srbina
Slučaj Janka Ćakića iz okoline Kistanja, čija je porodica ovih dana uspela da u Županijskom sudu u Bjelovaru dobije odštetu od 108.000 evra zbog ubistva...
general-sreto-malinovic-krajina-je-izdana-i-prodataGeneral Sreto Malinović: Krajina je izdana i prodata
BEOGRAD - General Sreto Malinović je ratni heroj, odlikovan medaljom časti. Za ovu zemlju je tokom ratnih godina, ali i van njih, uradio mnogo.Međutim,...

Politika

sdss-nije-istina-da-smo-organizovali-i-placali-ljude-da-dodju-glasati-iz-srbijeSDSS: Nije istina da smo organizovali i plaćali ljude da dođu glasati iz Srbije
SISAK - SDSS se danas u popodnevnim satima oglasio o medijskim navodima o tome kako su iz te stranke organizovali prijevoz te platili građane iz Srbije da...
pupovac-gnusna-laz-da-su-glasovi-srba-placaniPupovac: Gnusna laž da su glasovi Srba plaćani
ZAGREB - Potpredsednik SDSS i zastupnik u Saboru Milorad Pupovac odbacio je kao gnusnu laž i klevetu tvrdnju da su Srbi iz Srbije s pravom glasa u...
lokalni-izbori-sdss-osvojio-najvise-glasova-srbaLokalni izbori: SDSS osvojio najviše glasova Srba
ZAGREB - Rezultati lokalnih izbora pokazali su da je SDSS ostao najjača srpska stranka, ali i da će njen vrh, i pored osvajanja nekih novih pozicija,...