Ustaše u Banjaluci 1941, Ustaše u Banjaluci 1941,Sa 1918. godinom, za Srbe i Hrvate, kao i za druge evropske narode, otpočeo je XX vek ispunjen ratovima, bunama, okupacijama, ustancima, oslobodilačkim epopejama, diplomatskim krizama, ekonomskim blokadama, diktaturama, revolucijama, seobama, satiranjima, genocidom, prostornog širenja i sabijanja u matcu. U životu pojedinca i nacionalnih kolektiva predodređenost uslovima koje su nametali tlo, društvo, politika, istorija izjednačavala se i poistovećivala sa sudbinskim određenjima. A to je odgovaralo nastajanju mitova koji su politički zloupotrebljavani do krajnjih granica. U hrvatskoj političkoj tradiciji posebno mesto je imao mit o „prodaji" hrvatskih teritorija Italiji od strane Srba posle Prvog svetskog rata. Mit je bio produkt političke borbe u kojoj se nisu birala sredstva, a njegovi nosioci predstavnici krajnje desnice. Njegova politička upotreba imala je za cilj da poveća nepoverenje između Srba i Hrvata, oslabi poverenje u jugoslovensku vojsku i potkopa temelje zajedničke države. Podjednako opasni bili su i stereotipi o ekonomskom izrabljivanju, neravnopravnom položaju i pljački Hrvatske, hrvatskim žrtvama u Jugoslaviji, Jugoslaviji kao tamnici hrvatskog naroda, zatiranju hrvatskog jezika i hrvatske kulture.

Njihova funkcija nije bila samo da propagandno deluju već i da vrše indoktrinaciju. Za to je služio i „jezički rat" koji je otpočeo 1922. godine sa ciljem da se identifikuju srbizmi u hrvatskom jeziku i spreči njihova upotreba u svakodnevnom govoru. Do 1941. broj tih reči je porastao do 4.000, a sa početkom Drugog svetskog rata oni koji su ih izgovarali bili su predodređeni da okončaju svoj život na stratištima Nezavisne Države Hrvatske. Srbofobija je, takođe, bila jedan od svesno raširenih strahova iza koga su se nalazili jasni interesi protivnika jugoslovenske države i zbliženja srpskog i hrvatskog naroda. U njenoj osnovi bile su razlike koje se mogu situirati u sferu religijsko-konfesionalnih, i entitetskih, nacionalnih, kulturoloških osobenosti. Rimokatolički klerikalizam bio je jedan od glavnih generatora srbofobije.

Epilog zajedničkog života u jugoslovenskoj kraljevini doneo je Drugi svetski rat. Hitlerova odluka od 27. marta 1941. o napadu na Jugoslaviju, realizovana u kratkom Aprilskom ratu, nije značila samo poraz jugoslovenske vojske i okupaciju jugoslovenskih teritorija već i razbijanje Jugoslavije kao države. Jugoslovenska država je vojno pobeđena, razbijena i izbrisana sa političke karte Evrope. Na delu njene teritorije nastala je kvislinška Nezavisna Država Hrvatska. U planovima nemačkog novog poretka nije bilo mesta za Srbiju. Matica srpskog naroda je izdeljena i vodi se kao okupirana teritorija, pod vojnom upravom, ima uže granice od onih iz 1912. (pre balkanskih ratova), prepuna je srpskog stanovništva koje je pod pretnjom genocida izbeglo sa prostora NDH (u okupiranoj Srbiji se obrelo oko 400.000 izbeglica sa prostora Nezavisne Države Hrvatske i Kosova i Metohije koje se našlo u sastavu Velike Albanije), politički, ideološki, vojno je unutar sebe nepomirljivo polarizovana.
Rimokatolički klerikalizam bio je jedan od glavnih generatora srbofobije

Srpski narod podelio je sudbinu svoje države. Naseljen širom jugoslovenskog prostora, on je bio izdeljen novouspostavljenim granicama i izložen biološkom, nacionalnom i kulturnom uništenju. Srbi su svuda označavani „krivcima", „stranim telom", „opasnošću" za novouspostavljene režime. Podele koje su opterećivale život srpskog naroda u miru i koje su u predvečerje rata ličile na sukob svih protiv svih, dodatno su zaoštrene. Najveće razmere zločini nad srpskim stanovništvom dobio je na prostoru NDH. Teroru je bila izložena populacija od oko 1,9 miliona Srba. Rasno zakonodavstvo NDH davalo je legitimitet procesu biološkog istrebljenja srpskog naroda. Na udaru se našlo sve - vera, jezik (srbizmi), pismo (zabranjena je ćirilica), kulturno nasleđe, imovina...

„Konačno rešenje" srpskog pitanja podrazumevalo je likvidaciju, pokatoličenje i iseljavanje celokupne srpske populacije. Talas masovnog terora otpočeo je u maju 1941. Pokušaji nemačkih vojnih vlasti da izvrše „pacifikaciju" prostora i tako spreče širenje nezadovoljstava i ustanak nisu dali rezultate. Sistem logora za likvidaciju, stratišta, jame, prema nemačkim procenama do marta 1944, na prostoru NDH „progutalo je" preko 660.000 srpskih života.

Demonstrativnim i masovnim odbacivanjem Trojnog pakta (državni udar, smena namesničkog režima i vlade, demonstracije od 27. marta 1941. godine), srpski narod se nedvosmisleno opredelio za onu stranu u velikom sukobu koja se borila rotiv nacističkog i fašističkog totalitarizma. Otuda je Hitlerova odluka o napadu na Jugoslaviju doneta 27. marta 1941. odmah po saznanju o događajima u Beogradu, bombardovanje Beograda od 6. aprila 1941. i teror koji je usledio, a sprovodile su ga i dopuštale svojim saveznicima (pre svega ustašama) nemačke okupacione jedinice, bio kazna narodu koji je A. Hitler označavao „bandom zaverenika" i državi koju je trebalo tako usitniti da „nikada više ne dobije na značaju".

U skladu sa tim, nemačka vlast je pomogla formiranje Nezavisne Države Hrvatske, a Srbiju tretirala kao okupaciono područje. Na prostoru okupacionog područja Srbije nemačka vojna i okupaciona vlast nastojala je da održava kontrolu nad izvorima mineralnih sirovina, rudnicima bakra, olova, cinka, nalazištima antimona, magnezita, uglja ali i nad poljoprivrednim reonima, značajnim komunikacionim pravcima, urbanim i industrijskim centrima. Razmere „poslova" primorale su okupacinu vlast da naknadno oformi izvršni i upravni aparat sačinjen od ljudi domaćeg porekla (rekonstruisani pređašnji upravni aparat). Formiranje take strukture vlasti („komesarska uprava") nije značilo uključivanje Srbije u planove nemačkog „novog poretka". Značaj prostora naseljenog srpskim narodom podsticao je nastajanje planova i prakse njegovog „etničkog preuređenja", dugoročnog stavljanja pod „nemačko vođstvo", ustupanje na upravu drugim narodima poput Hrvata, Bugara, Albanaca.

Deo kasnije nemačke politike na jugoistoku Evrope bili su i magloviti planovi i nagoveštaji stvaranja srpsko-crnogorske državne zajednice koja bi bila pod direktnom nemačkom kontrolom. Ta ideja, ipak, nikada nije naišla na „razumevanje" Adolfa Hitlera. Godine okupacije bile su, istovremeno ispunjene terorom. Svaki otpor je najstrože kažnjavan. Streljanja, racije, specijalni zatvori i logori, stratišta, kaznene ekspedicije bili su svakodnevica života pod okupacijom. Ali i pored toga nastojanja „pacifikacije" Srbije nisu dala željeni rezultat. Masovna streljanja rodoljuba u Srbiji otpočela su jula 1941. godine. Septembra 1941. stupilo je na snagu naređenje nemačkih vojnih vlasti o streljanju talaca - stotinu za svakog ubijenog, odnosno pedeset za svakog ranjenog Nemca u Srbiji. Oktobra 1941. otpočela su masovna streljanja civilnog stanovništva u Kragujevcu, Valjevu, Kraljevu. Još tragičniju sudbinu, koja je zapretila biološkim istrebljenjem, srpski narod je doživeo na prostoru Nezavisne Države Hrvatske i Velike Albanije. „Vlada narodnog spasa", koja nije imala ingerencije potpune izvršne vlasti i na čijem je čelu bio Milan Nedić, nije uspela da izmoli ublažavanje kaznenih mera okupatora niti da privoli stanovništvo Srbije na lojalnost i pokornost tuđoj vlasti. Vezujući svoju sudbinu za sudbinu nemačkog novog poretka u Evropi, taj deo srpske političke, ekonomske i vojne elite zagazio je u kolaboraciju i kvislinštvo.

Višestruko veće razmere kvislinštvo je imalo na prostoru Nezavisne Države Hrvatske (NDH). Sama NDH bila je produkt okupatorske politike na Balkanu i tvorevina u kojoj su Nemci doveli na vlast sebi najbliže ideološke saradnike - ustaše. U prvim ratnim godinama kod najvećeg dela hrvatskog naroda preovladala je svest da je posle gotovo hiljadu godina stekao državu. Rimokatolička crkva u Hrvatskoj govorila je o novonastaloj državi kao „svetoj Hrvatskoj". Ustaška vlast je gotovo od prvog dana postojanja Srbe proglasila za remetilački faktor i nastojala da ih fizički eliminiše. Tome je posližilo i rasno zakonodavstvo koje je ustaški režim uveo. Nemački i italijanski oficiri koji su 1941. boravili u NDH o njoj su pisali kao „velikoj krstionici i klaonoci". Teror bez granica porodio je ustanak srpskog naroda. Iz tih razloga je i Nemačka, koja je dopustila „etničko preuređenje prostora" likvidacijom, prekrštavanjem i preseljavanjem Srba, nastojala je da zauzda ustaški teror i umiri ustanički pokret. Sve do kapitulacije Italije septembra 1943. najveći deo Hrvata je previđao činjenicu da su razmere zločina obesmislile suštinu postojanja NDH kao ljudske zajednice.
Srbi su na prostoru Hrvatske pet puta više stradali od Hrvata. Propaganda zastraašivanja, raširena srbofobija, organizovano deportovanje srpskog stanovništva uticalo rezultiralo je iseljavanjem preko pola miliona Srba sa prostora NDH i prekrštavanjem oko 250.000 Srba. Velike gubitke pretrpela je i Srpska pravoslavna crkva koja je pored vernika izgubila 493 sveštenika i preko 250 bogomolja na prostoru NDH.

Srpski politički i vojni pokreti i oni u kojima su Srbi imali većinu (partizanski pokret) imali su suprotstavljene vizije o jugoslovenskoj i srpskoj državi u budućnosti. Četnički pokret se zalagao za Jugoslaviju u kojoj se, posle rata, mora omeđati srpski prostor, obnoviti monarhija, kazniti izdajnici i izazivači genocida, obnoviti prethodni politički poredak. U okviru „strategije čekanja" da se veliki evropski frontovi približe jugoslovenskom prostoru oni su zagovarali zaštitu „biološke supstance" srpskog naroda i beskompromisno razračunavanje sa ideološkim protivnicima (komunisti).

Komunisti (partizanski pokret) su insistirali na obnovi jugoslovenske države kao „zajednice ravnopravnih naroda", zajedničku državu su videli kao federaciju, svoju nacionalnu politiku temeljili su na jugoslovenstvu i internacionalizmu, verovali su u mogućnost istovremenog izvođenja socijalne i nacionalne revolucije. Za njih je rat istovremeno imao tri komponente - narodnooslobodilačku, nacionalnu i socijalno-revolucionarnu. Za ostvarenje svojih ciljeva odabrali su ofanzivnu strategiju i prema okupatoru i prema klasnom neprijatelju, izbacili parolu o „bratstvu i jedinstvu", odbacili svaki nacionalni revanšizam u budućnosti. Broj žrtava kojima će biti plaćen uspeh revolucije nije ih interesovao.

Vlada Milana Nedića je insistirala na nacinalnom sabiranju Srba i u skladu sa tim verovala u ostvarenje koncepta „Velike Srbije". Oslonjena na Treći rajh ona je podelila sudbinu poraženih snaga u ratu. Ljotićev pokret, ideološki blizak nacionalsocijalistima, zalagao se za obnovu Srbije, novu državu video uređenu na korporativnim osnovama, iskazivao izraziti antikomunizam i antijevrejstvo. Režim na prostoru Nezavisne Države Hrvatske bio je klasičan klerofašistički kvislinški režim sa izraženim antisrpskim i antijevrejskim karakterom.

Na kraju rata, koji je istovremeno bio i krvavi građanski rat, komunisti su izašli kao pobednici. U pitanju je bila partija revolucionarne akcije, što je određivalo njen program, metode rada, broj članova, organizaciju preko koje je sprovodila svoje ideje i širila uticaj. U ratnim godinama od jedne brojno male, kadrovski uređene, od Kominterne sumnjičene partije da je „leglo imperijalističkih špijuna", KPJ je izrasla u snagu koja je u svojim rukama imala celokupnu vlast (vojnu, upravnu, sudsku), stala uz bok SKP (B), postala revolucionarni centar za Balkan i glavni antiimperijalistički eksponent prema Zapadu. Legitimitet svoje vlasti komunisti su crpeli iz mitologizovanih predstava o narodnooslobodilačkoj borbi, antifašizma i revolucije koja je, suštinski, bila autentična i izvedena u strateškom okruženju. Na kraju rata KPJ je imala 141.000 članova i kontrolu nad armijom koja je imala oko 800.000 boraca.

Broj žrtava Drugog svetskog rata u Jugoslaviji nikada nije tačno utvrđen i popisan. Brojevi koji se mogu sresti u zvaničnim popisima i istraživanjima statističara i demografa umnogome su različiti. Ukoliko se u obzir uzmu sve relevantne procene dolazi se do podatka da je tokom Drugog svetskog rata u Jugoslaviji stradalo najmanje 1.000.000, a najviše 1.800.000 stanovnika. U isto vreme demografski gubici su procenjeni na najmanje 1.200.000, a najviše 2.854.000 žrtava. Prema navedenim istraživanjima, kod autora koji smatraju da su ukupni jugoslovenski gubici u ratu iznosili oko 1.000.000, srpske žrtve se kreću između 460.000 i 590.000 hiljada. Posebno su bili veliki srpski gubitci na prostoru NDH. Prema tim istraživanjima demografski gubici Srba iznose preko 380.000 tj. u ratu je ubijeno 16,3 odsto svih Srba koji su živeli na prostoru Hrvatske i 14,6 odsto svih Srba koji su živeli na prostoru Bosne i Hercegovine (ubijen je svaki šesti Srbin).

Srbi su na prostoru Hrvatske pet puta više stradali od Hrvata. Propaganda zastraašivanja, raširena srbofobija, organizovano deportovanje srpskog stanovništva uticalo rezultiralo je iseljavanjem preko pola miliona Srba sa prostora NDH i prekrštavanjem oko 250.000 Srba. Velike gubitke pretrpela je i Srpska pravoslavna crkva koja je pored vernika izgubila 493 sveštenika i preko 250 bogomolja na prostoru NDH.
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

poceli-dostavljati-tople-obroke-korisnicima-u-gradu-i-na-seluPočeli dostavljati tople obroke korisnicima u gradu i na selu
PETRINJA - Udruga Pomoć starijim osobama od početka travnja vozi svojim korisnicima svježe pripremljen obrok, ručak koji dostavljamo u domove korisnika,...
prica-koja-traje-skoro-150-godina-i-dio-palaic-mlinPriča koja traje skoro 150 godina ( I - dio ) - Palaić mlin
Kažu da se čovjek uvijek voli vratiti na mjesto koje mu je obilježilo život ili dio života posebno nekim lijepim uspomenama. Prelijep proljetni dan...
glina-ulaze-se-u-proizvodnju-u-poduzetnickoj-zoni-zeljezaraGLINA: Ulaže se u proizvodnju u Poduzetničkoj zoni “Željezara”
GLINA - Grad Glina zaključio je s najpovoljnijim ponuditeljem Šumarstvom Vis d.o.o. Glina ugovore o zakupu poslovnog prostora u Poduzetničkoj zoni...
uspomene-djeda-radeUspomene djeda Rade
DVOR NA UNI - Nedaleko Dvora, u Ćorama, prva naseljena kuća s desne strane je ona Rade Savića. Kada dolazite u selo Ćore, djeda Radu obavezno ćete zateći...

Društvo

tribina-izbrisani-srbi-nastavak-etnickog-ciscenjaTribina "Izbrisani Srbi": Nastavak etničkog čišćenja
ZAGREB - Brojka od 67.000 izbrisanih birača srpske nacionalnosti rezultat je selektivne primjene Zakona...
busije-proslavile-slavu-ako-zaboravis-odakle-si-neces-znati-ni-ko-siBusije proslavile slavu: Ako zaboraviš odakle si, nećeš znati ni ko si
BUSIJE - Seme i uspomene, ikone i slave, grumen zavičajne zemlje, kamen iz temelja nekadašnjeg doma,...
potpisani-ugovori-o-izgradnji-261-stana-za-izbeglice-u-13-opstinaPotpisani ugovori o izgradnji 261 stana za izbeglice u 13 opština
VALJEVO - U okviru potprojekta 4 Regionalnog stambenog programa danas su potpisani ugovori za izgradnju...

Novosti

vecernje-novosti-dat-spisak-za-hapsenje-76-srba-iz-bjelovarskog-krajaVečernje Novosti: Dat spisak za hapšenje 76 Srba iz bjelovarskog kraja
BJELOVAR - Rajko Aničić (58) iz sela Đulovca kod Bjelovara, koga su vlasti BiH izručile Hrvatskoj na dan...
veritas-opovrgnut-iskaz-pere-dragisica-na-sudjenju-kapetanu-draganuVeritas: Opovrgnut iskaz Pere Dragišića na suđenju kapetanu Draganu
BEOGRAD - Juče je, pred Županijskim sudom u Splitu, saslušanjem svjedoka odbrane, nastavljeno suđenje za...
na-sudjenju-draganu-vasiljkovicu-ispitano-prvih-pet-svjedokaNa suđenju Draganu Vasiljkoviću ispitano prvih pet svjedoka
SPLIT - Prvih petero od ukupno 21. svjedoka iz Srbije, koji bi trebali svjedočiti putem video veze, u...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

prividi-2Prividi (2)
Mora i noćnica I ovo su rod vještica. Mora i noćnica razlikuju se u tome: mora se, sasne, djecu malu, a...
banijac-milan-pribicevic-inspiracija-americkoj-umetniciBanijac Milan Pribićević inspiracija američkoj umetnici
BEOGRAD - U Muzeju primenjene umetnosti (MPU) u Beogradu u toku je izložba "Srbija, rat i plakat...
veljko-ostojic-uspomene-nekeVeljko Ostojić: Uspomene neke
Bio sam u rodnom krajuNašao sam kuću staru,Banijaca nema višePo svijetu se raselišeOj Banijo tebi...
kuca-kulture-u-bjelovaruKuća kulture u Bjelovaru
BJELOVAR - U Bjelovaru je otvorena Kuća kulture srpske zajednice grada Bjelovara i...

Oluja

srbi-da-plate-uklanjanje-ostataka-domova-spaljenih-u-olujiSrbi da plate uklanjanje ostataka domova spaljenih u "Oluji"
GOSPIĆ - Srbima izbjeglim iz Gospića stigli su računi u iznosu od 700 do 2.700 evra koje bi trebalo da plate Hrvatskoj kako bi tamošnje komunalne službe...
kako-je-bivsi-pripadnik-hrvatske-vojske-pomogao-naslednicima-ubijenog-srbinaKako je bivši pripadnik hrvatske vojske pomogao naslednicima ubijenog Srbina
Slučaj Janka Ćakića iz okoline Kistanja, čija je porodica ovih dana uspela da u Županijskom sudu u Bjelovaru dobije odštetu od 108.000 evra zbog ubistva...
general-sreto-malinovic-krajina-je-izdana-i-prodataGeneral Sreto Malinović: Krajina je izdana i prodata
BEOGRAD - General Sreto Malinović je ratni heroj, odlikovan medaljom časti. Za ovu zemlju je tokom ratnih godina, ali i van njih, uradio mnogo.Međutim,...

Politika

sdss-nije-istina-da-smo-organizovali-i-placali-ljude-da-dodju-glasati-iz-srbijeSDSS: Nije istina da smo organizovali i plaćali ljude da dođu glasati iz Srbije
SISAK - SDSS se danas u popodnevnim satima oglasio o medijskim navodima o tome kako su iz te stranke organizovali prijevoz te platili građane iz Srbije da...
pupovac-gnusna-laz-da-su-glasovi-srba-placaniPupovac: Gnusna laž da su glasovi Srba plaćani
ZAGREB - Potpredsednik SDSS i zastupnik u Saboru Milorad Pupovac odbacio je kao gnusnu laž i klevetu tvrdnju da su Srbi iz Srbije s pravom glasa u...
lokalni-izbori-sdss-osvojio-najvise-glasova-srbaLokalni izbori: SDSS osvojio najviše glasova Srba
ZAGREB - Rezultati lokalnih izbora pokazali su da je SDSS ostao najjača srpska stranka, ali i da će njen vrh, i pored osvajanja nekih novih pozicija,...