grb sfrj Godina 1945. označila je kraj Drugog svetskog rata. Sa njom je nastupilo vreme „nabijeno" energijom oslobođenom u ratu i bogato istorijskim pojavama i procesima sa isprepletanim uzrocima i posledicama. Na granicama jugoslovenske države, u tom burnom vremenu, u regionalnim okvirima odigravala se svetska istorija. Na unutrašnjem političkom planu nastupilo je vreme obnove i izgradnje, prvog petogodišnjeg plana, radnih akcija, pruga i gradilišta, agrarne reforme, kolonizacije, kolektivizacije sela, velikih kampanja na opismenjavanju ali i terora, straha, prinude, razvlašćivanja poraženog neprijatelja, prve i druge nacionalizacije, prvog ustava, sukoba sa SSSR i zemljama „narodne demokratije", ekonomske blokade, zatvora i mučilišta za klasne i ideološke protivnike koje je simbolizovao Goli otok, kontrolisanih informacija i kontrolisanog života. Vreme u kome je postojao privid da je ostvarivanje ciljeva socijalizma u najbližoj perspektivi.

Jugoslovenska država nastala 1945. godine oblikovana je u duhu ideja „partizanskog jugoslovenstva" koje je zagovarala Komunistička partija Jugoslavije. Jugoslovenstvo KPJ je umnogome bilo opterećeno dogmatskim i klasnim pogledima na državu i strogošću prema srpskom narodu. Početkom dvadesetih godina KPJ je zagovarala unitarno uređenu Jugoslaviju. Zatim se duže od jedne decenije (1923-1935) zalagala za razbijanje te iste jugoslovenske države i formiranje nezavisnih nacionalnih država na njenom tlu. U godinama uspona nacionalsocijalizma i podele sveta na svet fašizma i svet antifašizma jugoslovenski komunisti su, pod uticajem Moskve, prihvatili jugoslovensku državu i za nju se svojski borili tokom rata 1941-1945. U skladu sa svojim pogledima na nacionalno pitanje, u celom periodu postojanja jugoslovenske kraljevine (1918-1945), jugoslovenski komunisti su podsticali mržnju prema srpskoj buržoaziji kao ugnjetačkoj, nekritički prihvatali tezu o velikosrpskom hegemonizmu, saglašavali se sa planovima o nastajanju nacionalnih država na račun srpske etničke teritorije, širili propagandu o vojsci kao „srpskoj instituciji" koja je izvršila okupaciju jugoslovenskih oblasti. Za nju su srpski činovnici bili označavani eksplatatorima drugih naroda, a „hrvatski nacionalisti" (ustaše) mogućim saradnicima u rušenju Jugoslavije. Srpskim komunistima je KPJ stavljala u zadatak da rade protiv velikosrpskog hegemonizma i sopstvene (jugoslovenske) države. U skladu sa tim bila je i nacionalna politika koja je preko partijske institucionalne strukture naprosto drobila oblasti srpskog etničkog prostora.

Komunisti su zagovarali ravnopravnost jugoslovenskih naroda. Za razliku od građanskih političara verovali su da se nova Jugoslavija može izgraditi jedino kao „federacija ravnoteže". U skladu sa tim, od prvog dana oružanog ustanka (ustaničke mase su u velikoj većini činili Srbi), putem različitih organizacionih formi (teritorijalna struktura partijskih organizacija, organizacija privremenih organa vlasti, vojno-politička struktura), KPJ je razvijala proces nastajanja nove jugoslovenske federacije. Razlozi pragmatične prirode (unutrašnji i spoljni) presudno su uticali da se i o delikatnim pitanjima, kakvo je bilo pitanje razgraničenja nastajućih federalnih jedinica, vođstvo jugoslovenske revolucije nije izjašnjavalo. U situacijama kada su se pojavljivala sporna pitanja (npr. spor partijske organizacije Hrvatske i Vojvodine oko nadležnosti nad Sremom) partijski vrh je nastojao da njihovo rešavanje odloži za neko drugo vreme, posle pobede revolucije. Primena federalnog principa u uređenju partije, ali i buduće države, trebalo je da formalno obezbedi punu ravnopravnost jugoslovenskih naroda, ali da pri tom ne ugrozi opšte jugoslovensko jedinstvo. U federalnom sistemu vlasti Politbiro KPJ je imao dominantno mesto. Njemu su bili podređene postojeće nacionalne i pokrajinske partijske organizacije, nastajući aparat vlasti, vojna organizacija, što sve govori da nije postojala suštinska federalizacija. Odlukom o izgradnji Jugoslavije kao državne zajednice ravnopravnih naroda na demokratskom federativnom principu Drugo zasedanje Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) je potvrdilo proces federalne institucionalizacije koji je trajao od prvih dana rata. AVNOJ se opredelio za priznanje pet konstitutivnih naroda ( Srbi, Hrvati, Slovenci, Crnogorci, Makedonci) i šest federalnih jedinica (Bosna i Hercegovina je trebalo da zbog svoje složene nacionalne strukture ima status autonomije, ali je neposredno pred samo zasedanje AVNOJ-a odlučeno da i ona bude konstituisana kao ravnopravna federalna jedinica). To je bila značajna promena u odnosu na Kraljevinu Jugoslaviju i dikontinuitet u nacionalnoj i državnoj politici. AVNOJ nije rešio pitanje unutrašnjeg uređenja federacije i razgraničenja federalnih jedinica. Ipak, svako od mogućih rešenja delilo je srpski narod u više federalnih jedinica.

Srbija je bila poslednja jugoslovenska oblast koja je konstituisana kao federalna jedinica, i to nije bilo slučajno. Partija je čekala da pre toga budu uobličene sve ostale federalne jedinice. Konstitutivni čin formiranja federalne Srbije odigrao se, u više etapa, od novembra 1944. do avgusta 1945. Velika antifašistička narodnooslobodilačka skupština Srbije (9-12.11.1944) donela je odluku kojom je Srbija proglašena „ravnopravnom federalnom jedinicoma Demokratske Federalne Jugoslavije, a Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije (ASNOS) konstituisan kao „najviše zakonodavno i izvršno narodno predstavničko telo", vrhovni organ državne vlasti i nosilac „suvereniteta naroda i države Srbije". U tom trenutku, dok postoje slična tela u svim drugim jedinicama buduće jugoslovenske federacije, Vojvodina, Kosovo i Metohija i Sandžak još uvek nisu bili formalno u sastavu Srbije. Srbija je obrise svojih republičkih granica definitivno dobila aprila 1945. godine. Proces konstituisanja federalne Srbije definitivno je okončan avgusta iste godine.

U isto vreme, u odnosu na ostale partijske organizacije u zemlji, kasnilo je i konstituisanje partije srpskih komunista u okviru jedinstvene KPJ. Taj čin se definitivno odigrao početkom maja 1945. Tom prilikom, sa kongresne govornice Josip Broz Tito je poručio srpskom građanstvu da komunisti nisu „rascjepili Srbiju" već su stvaranjem federacije „napravili srećne Srbe u Bosni, isto tako kao i Hrvate i muslimane". Broz je isticao da se radi samo o administrativnoj podeli u kojoj granice između federalnih jedinica spajaju jugoslovenske narode. Slikovito, te administrativne granice, Tito je uporedio sa „žilicama u mermeru". U narednim godinama (taj proces traje od 1945. do 1956. godine) konačni teritorijalni okvir federalnih jedinica bio je utvrđen po različitim merilima (istorijskim, etničkim, geografskim, ekonomskim, političkim...). Sporna granična pitanja rešavana su u najužem partijskom vrhu, na sednicama Politbiroa KPJ, formiranjem partijsko-državnih komisija, privremenim razgraničenjima koja su vremenom postajala konačna, iako ih nije legalno razmotrio i potvrdio nadležni državni organ i o tome doneo pravno valjani akt. Nekoliko decenija kasnije po tim granicama je „raskrojena" jugoslovenska džava, a granice republika postale su državne granice novih državnih entiteta. Taj proces je, u jugoslovenskom slučaju, podržala i međunarodna zajednice. Pravo na otcepljenje dato je republikama, a ne narodima.

Srbija je bila i jedina jugoslovenska federalna jedinica koja je u svom sastavu imala autonomne oblasti (kasnije pokrajine). Bila je to posledica ubeđenja jugoslovenskih komunista da jugoslovenska država, kao „federacija ravnoteže", jedino i može biti obnovnjena „lomljenjem" Srbije kao najveće i najsnažnije federalne jedinice. To je činjeno i ćutanjem o genocidu kome je srpski narod bio izložen na prostoru NDH, zabranom povratka srpskih izbeglica u njihove domove, nametanjem hipoteke o „velikosrpskom hegemonizmu", zabranom naglašavanja srpskog nacionalnog individualitata, sprečavanjem otvaranja srpskog pitanja, centralizovanjem vlasti, federalizacijom Srbije, stvaranjem utiska da za razliku od ostalih jugoslovenskih naroda Srbi ne trebaju da oivičavaju svoj nacionalni prostor, svesnim menjanjem položaja Srbije i srpskog naroda kroz ustavna rešenja, nametanjem brojnih hipoteka. U obnovnjenoj Jugoslaviji srpski narod je imao daleko manji uticaj od onog koji mu je pripadao s obzirom na brojnost, ulogu u ratu, podnete žrtve, genocid, učešće u revoluciji.

Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

privremena-obustava-prometa-na-granicnom-prelazu-dvor-novi-gradPrivremena obustava prometa na graničnom prelazu Dvor - Novi Grad
DVOR NA UNI - U utorak, 27. juna od 9 do 13 sati, zbog ispitivanja stupnja nosivosti mosta na rijeci Uni privremeno će biti obustavljen promet preko...
u-sumi-brezovica-obiljezen-dan-antifasisticke-borbe-u-hrvatskojU šumi Brezovica obilježen Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj
SISAK - U šumi Brezovica pokraj Siska, kod spomenika Prvom partizanskom odredu, obilježen je 22. lipnja, Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj, u spomen na...
vijece-srpske-nacionalne-manjine-grada-petrinje-dobilo-nove-prostorijeVijeće srpske nacionalne manjine Grada Petrinje dobilo nove prostorije
PETRINJA - U prostoru Udruženja obrtnika Petrinja, Glina, Topusko otvorene su nove prostorije Vijeća srpske nacionalne manjine Grada Petrinje.Što će im...
humani-gest-protojereja-sase-umicevicaHumani gest protojereja Saše Umićevića
PETRINJA - Bez betonskog opsega, samo u iskopanu jamu, na rubnom dijelu parcela sv. Nikole na središnjem groblju u Petrinji, juče u podne pokopana je...

Društvo

u-jagodnjaku-kod-osijeka-nice-hram-svetom-nektariju-eginskomU Jagodnjaku kod Osijeka niče hram Svetom Nektariju Eginskom
JAGODNJAK - Srpsko selo Jagodnjak kraj Osijeka, sa svega 500 žitelja, već godinama je utočiše najvećih...
stevan-kostic-srbi-u-hrvatskoj-polako-nestajuStevan Kostić: Srbi u Hrvatskoj polako nestaju
U Kataru, čini se, nikada nije bilo vrelije nego ovih dana. Slike koje dolaze do nas su prilično...
kordunas-medju-tulipanima-slobo-ja“Kordunaš među tulipanima”: Slobo & ja
Evo prođe devet godina kako Vožda nema među živima. Ne mogu reći da sam od onih što su mu sliku držali u...

Novosti

linta-trazi-rezoluciju-protiv-rehabilitacije-ustastvaLinta traži rezoluciju protiv rehabilitacije ustaštva
BEOGRAD - Predsednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta apelovao je na članice EU da zvanično zatraže...
pupovac-od-drzave-ocekujemo-da-ukloni-ustaski-pozdravPupovac: Od države očekujemo da ukloni ustaški pozdrav
JADOVNO - U organizaciji Srpskog narodnog vijeća, Koordinacije židovskih općina RH, Eparhije...
u-hrvatskoj-cveta-trgovina-suvenirima-iz-doba-ndhU Hrvatskoj cveta trgovina suvenirima iz doba NDH
ZAGREB - Posle više od cele nedelje licitiranja, konačna cena koju je na jednom popularnom servisu za...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

price-kapetana-svrdla-postarPriče Kapetana Svrdla: Poštar
Svako malo veće selo na Kordunu koje je držalo dosebe imalo je dućan, pa tako i moje,lijepa četvrtasta...
veljko-ostojic-od-une-do-drineVeljko Ostojić: Od Une do Drine
Od Une do Drineima jedna zemljamome srcu dragaRepublika Srpska joj je imeTu žive naša braćanaš Mile...
odrzano-deseto-jubilarno-banijsko-vece-u-beograduOdržano Deseto jubilarno Banijsko veče u Beogradu
BEOGRAD - Zavičajno udruženje Banijaca, potomaka i prijatelja Banije, u petak 16. juna 2017. godine u...
kordunas-medju-tulipanima-kratki-espresso“Kordunaš među tulipanima”: Kratki espresso
Ne kaže se bez razloga da život čine sitnice. To su te neke male stvari, rituali, dnevne navike… Mnogi...

Oluja

price-iz-izbjeglistva-popis-imovinePriče iz izbjeglištva: Popis imovine
Čitam ovih dana, spominju opet popis imovine. Sjetih se prvog popisa imovine s početka one prve izbjegličke jeseni. Tiskamo se u redovima, stavljamo na...
price-iz-oluje-putni-nalogPriče iz Oluje: Putni nalog
Treći “olujni” dan je na izmaku. Poslijepodne je prividno mirnije. Polako se spušta veče. Ponovo se čuje razmjena vatre. Tamo iz pravca Turnja uz izrazito...
medju-identifikovanim-srbima-i-branko-stojcevic-i-petar-krnjajicMeđu identifikovanim Srbima i Branko Stojčević i Petar Krnjajić
BEOGRAD - Na Zavodu za sudsku medicinu i kriminalistiku Medicinskog fakulteta u Zagrebu identifikovani su posmrtni ostaci 14 lica srpske nacionalnosti,...

Politika

gradonacelnik-dalibor-biscan-27-o-prvim-potezima-i-planovima-u-hrvatskoj-kostajniciGradonačelnik Dalibor Bišćan (27) o prvim potezima i planovima u Hrvatskoj Kostajnici
HRVATSKA KOSTAJNICA - 27-godišnji Dalibor Bišćan (HDZ), novi je gradonačelnik Hrvatske Kostajnice. Uvjerljivo je u prvom krugu izbora pobijedio...
orkanova-lista-novi-pritisci-na-predstavnike-srbaOrkanova lista: Novi pritisci na predstavnike Srba
SISAK - Desničarska struja u Sisačko-moslavačkoj županiji ponovno nije zadovoljna izborom dožupana iz srpskih redova. Pored bivšeg dožupana Bogdana...
nakon-drugog-kruga-lokalnih-izbora-optimizam-zavladao-u-kninuNakon drugog kruga lokalnih izbora optimizam zavladao u Kninu
KNIN - U drugom krugu lokalnih izbora nezavisni kandidat Marko Jelić ubjedljivo je porazio kandidatkinju HDZ-a za...