grb sfrj Godina 1945. označila je kraj Drugog svetskog rata. Sa njom je nastupilo vreme „nabijeno" energijom oslobođenom u ratu i bogato istorijskim pojavama i procesima sa isprepletanim uzrocima i posledicama. Na granicama jugoslovenske države, u tom burnom vremenu, u regionalnim okvirima odigravala se svetska istorija. Na unutrašnjem političkom planu nastupilo je vreme obnove i izgradnje, prvog petogodišnjeg plana, radnih akcija, pruga i gradilišta, agrarne reforme, kolonizacije, kolektivizacije sela, velikih kampanja na opismenjavanju ali i terora, straha, prinude, razvlašćivanja poraženog neprijatelja, prve i druge nacionalizacije, prvog ustava, sukoba sa SSSR i zemljama „narodne demokratije", ekonomske blokade, zatvora i mučilišta za klasne i ideološke protivnike koje je simbolizovao Goli otok, kontrolisanih informacija i kontrolisanog života. Vreme u kome je postojao privid da je ostvarivanje ciljeva socijalizma u najbližoj perspektivi.

Jugoslovenska država nastala 1945. godine oblikovana je u duhu ideja „partizanskog jugoslovenstva" koje je zagovarala Komunistička partija Jugoslavije. Jugoslovenstvo KPJ je umnogome bilo opterećeno dogmatskim i klasnim pogledima na državu i strogošću prema srpskom narodu. Početkom dvadesetih godina KPJ je zagovarala unitarno uređenu Jugoslaviju. Zatim se duže od jedne decenije (1923-1935) zalagala za razbijanje te iste jugoslovenske države i formiranje nezavisnih nacionalnih država na njenom tlu. U godinama uspona nacionalsocijalizma i podele sveta na svet fašizma i svet antifašizma jugoslovenski komunisti su, pod uticajem Moskve, prihvatili jugoslovensku državu i za nju se svojski borili tokom rata 1941-1945. U skladu sa svojim pogledima na nacionalno pitanje, u celom periodu postojanja jugoslovenske kraljevine (1918-1945), jugoslovenski komunisti su podsticali mržnju prema srpskoj buržoaziji kao ugnjetačkoj, nekritički prihvatali tezu o velikosrpskom hegemonizmu, saglašavali se sa planovima o nastajanju nacionalnih država na račun srpske etničke teritorije, širili propagandu o vojsci kao „srpskoj instituciji" koja je izvršila okupaciju jugoslovenskih oblasti. Za nju su srpski činovnici bili označavani eksplatatorima drugih naroda, a „hrvatski nacionalisti" (ustaše) mogućim saradnicima u rušenju Jugoslavije. Srpskim komunistima je KPJ stavljala u zadatak da rade protiv velikosrpskog hegemonizma i sopstvene (jugoslovenske) države. U skladu sa tim bila je i nacionalna politika koja je preko partijske institucionalne strukture naprosto drobila oblasti srpskog etničkog prostora.

Komunisti su zagovarali ravnopravnost jugoslovenskih naroda. Za razliku od građanskih političara verovali su da se nova Jugoslavija može izgraditi jedino kao „federacija ravnoteže". U skladu sa tim, od prvog dana oružanog ustanka (ustaničke mase su u velikoj većini činili Srbi), putem različitih organizacionih formi (teritorijalna struktura partijskih organizacija, organizacija privremenih organa vlasti, vojno-politička struktura), KPJ je razvijala proces nastajanja nove jugoslovenske federacije. Razlozi pragmatične prirode (unutrašnji i spoljni) presudno su uticali da se i o delikatnim pitanjima, kakvo je bilo pitanje razgraničenja nastajućih federalnih jedinica, vođstvo jugoslovenske revolucije nije izjašnjavalo. U situacijama kada su se pojavljivala sporna pitanja (npr. spor partijske organizacije Hrvatske i Vojvodine oko nadležnosti nad Sremom) partijski vrh je nastojao da njihovo rešavanje odloži za neko drugo vreme, posle pobede revolucije. Primena federalnog principa u uređenju partije, ali i buduće države, trebalo je da formalno obezbedi punu ravnopravnost jugoslovenskih naroda, ali da pri tom ne ugrozi opšte jugoslovensko jedinstvo. U federalnom sistemu vlasti Politbiro KPJ je imao dominantno mesto. Njemu su bili podređene postojeće nacionalne i pokrajinske partijske organizacije, nastajući aparat vlasti, vojna organizacija, što sve govori da nije postojala suštinska federalizacija. Odlukom o izgradnji Jugoslavije kao državne zajednice ravnopravnih naroda na demokratskom federativnom principu Drugo zasedanje Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) je potvrdilo proces federalne institucionalizacije koji je trajao od prvih dana rata. AVNOJ se opredelio za priznanje pet konstitutivnih naroda ( Srbi, Hrvati, Slovenci, Crnogorci, Makedonci) i šest federalnih jedinica (Bosna i Hercegovina je trebalo da zbog svoje složene nacionalne strukture ima status autonomije, ali je neposredno pred samo zasedanje AVNOJ-a odlučeno da i ona bude konstituisana kao ravnopravna federalna jedinica). To je bila značajna promena u odnosu na Kraljevinu Jugoslaviju i dikontinuitet u nacionalnoj i državnoj politici. AVNOJ nije rešio pitanje unutrašnjeg uređenja federacije i razgraničenja federalnih jedinica. Ipak, svako od mogućih rešenja delilo je srpski narod u više federalnih jedinica.

Srbija je bila poslednja jugoslovenska oblast koja je konstituisana kao federalna jedinica, i to nije bilo slučajno. Partija je čekala da pre toga budu uobličene sve ostale federalne jedinice. Konstitutivni čin formiranja federalne Srbije odigrao se, u više etapa, od novembra 1944. do avgusta 1945. Velika antifašistička narodnooslobodilačka skupština Srbije (9-12.11.1944) donela je odluku kojom je Srbija proglašena „ravnopravnom federalnom jedinicoma Demokratske Federalne Jugoslavije, a Antifašistička skupština narodnog oslobođenja Srbije (ASNOS) konstituisan kao „najviše zakonodavno i izvršno narodno predstavničko telo", vrhovni organ državne vlasti i nosilac „suvereniteta naroda i države Srbije". U tom trenutku, dok postoje slična tela u svim drugim jedinicama buduće jugoslovenske federacije, Vojvodina, Kosovo i Metohija i Sandžak još uvek nisu bili formalno u sastavu Srbije. Srbija je obrise svojih republičkih granica definitivno dobila aprila 1945. godine. Proces konstituisanja federalne Srbije definitivno je okončan avgusta iste godine.

U isto vreme, u odnosu na ostale partijske organizacije u zemlji, kasnilo je i konstituisanje partije srpskih komunista u okviru jedinstvene KPJ. Taj čin se definitivno odigrao početkom maja 1945. Tom prilikom, sa kongresne govornice Josip Broz Tito je poručio srpskom građanstvu da komunisti nisu „rascjepili Srbiju" već su stvaranjem federacije „napravili srećne Srbe u Bosni, isto tako kao i Hrvate i muslimane". Broz je isticao da se radi samo o administrativnoj podeli u kojoj granice između federalnih jedinica spajaju jugoslovenske narode. Slikovito, te administrativne granice, Tito je uporedio sa „žilicama u mermeru". U narednim godinama (taj proces traje od 1945. do 1956. godine) konačni teritorijalni okvir federalnih jedinica bio je utvrđen po različitim merilima (istorijskim, etničkim, geografskim, ekonomskim, političkim...). Sporna granična pitanja rešavana su u najužem partijskom vrhu, na sednicama Politbiroa KPJ, formiranjem partijsko-državnih komisija, privremenim razgraničenjima koja su vremenom postajala konačna, iako ih nije legalno razmotrio i potvrdio nadležni državni organ i o tome doneo pravno valjani akt. Nekoliko decenija kasnije po tim granicama je „raskrojena" jugoslovenska džava, a granice republika postale su državne granice novih državnih entiteta. Taj proces je, u jugoslovenskom slučaju, podržala i međunarodna zajednice. Pravo na otcepljenje dato je republikama, a ne narodima.

Srbija je bila i jedina jugoslovenska federalna jedinica koja je u svom sastavu imala autonomne oblasti (kasnije pokrajine). Bila je to posledica ubeđenja jugoslovenskih komunista da jugoslovenska država, kao „federacija ravnoteže", jedino i može biti obnovnjena „lomljenjem" Srbije kao najveće i najsnažnije federalne jedinice. To je činjeno i ćutanjem o genocidu kome je srpski narod bio izložen na prostoru NDH, zabranom povratka srpskih izbeglica u njihove domove, nametanjem hipoteke o „velikosrpskom hegemonizmu", zabranom naglašavanja srpskog nacionalnog individualitata, sprečavanjem otvaranja srpskog pitanja, centralizovanjem vlasti, federalizacijom Srbije, stvaranjem utiska da za razliku od ostalih jugoslovenskih naroda Srbi ne trebaju da oivičavaju svoj nacionalni prostor, svesnim menjanjem položaja Srbije i srpskog naroda kroz ustavna rešenja, nametanjem brojnih hipoteka. U obnovnjenoj Jugoslaviji srpski narod je imao daleko manji uticaj od onog koji mu je pripadao s obzirom na brojnost, ulogu u ratu, podnete žrtve, genocid, učešće u revoluciji.

Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

prica-koja-traje-skoro-150-godina-i-dio-palaic-mlinPriča koja traje skoro 150 godina ( I - dio ) - Palaić mlin
Kažu da se čovjek uvijek voli vratiti na mjesto koje mu je obilježilo život ili dio života posebno nekim lijepim uspomenama. Prelijep proljetni dan...
glina-ulaze-se-u-proizvodnju-u-poduzetnickoj-zoni-zeljezaraGLINA: Ulaže se u proizvodnju u Poduzetničkoj zoni “Željezara”
GLINA - Grad Glina zaključio je s najpovoljnijim ponuditeljem Šumarstvom Vis d.o.o. Glina ugovore o zakupu poslovnog prostora u Poduzetničkoj zoni...
uspomene-djeda-radeUspomene djeda Rade
DVOR NA UNI - Nedaleko Dvora, u Ćorama, prva naseljena kuća s desne strane je ona Rade Savića. Kada dolazite u selo Ćore, djeda Radu obavezno ćete zateći...
u-sumi-na-podrucju-petrinje-pronadjena-ubojita-sredstvaU šumi na području Petrinje pronađena ubojita sredstva
PECKI - U mjestu Pecki, na petrinjskom području, u šumi su pronađena odbačena razna ubojita sredstva. Dolaskom policijskog službenika protueksplozijske...

Društvo

potpisani-ugovori-o-izgradnji-261-stana-za-izbeglice-u-13-opstinaPotpisani ugovori o izgradnji 261 stana za izbeglice u 13 opština
VALJEVO - U okviru potprojekta 4 Regionalnog stambenog programa danas su potpisani ugovori za izgradnju...
bademi-vracaju-zivot-pustom-krajuBademi vraćaju život pustom kraju
BENKOVAC - U posljednje se vrijeme sve više stanovnika Zagore, Ravnih kotara i Bukovice okreće uzgoju...
busije-slave-20-godina-od-nastankaBusije slave 20 godina od nastanka
Busije, za koje kažu da je najveće izbjegličko naselje u Srbiji, u sredu 24. maja 2017. godne...

Novosti

linta-pokusaj-izbegavanja-odgovornosti-za-srusene-kuceLinta: Pokušaj izbegavanja odgovornosti za srušene kuće
BEOGRAD - Predsednik Saveza Srba iz regiona Miodrag Linta ocenio je kao poslednje brisanje traga Srba,...
strbac-zagreb-uz-pomoc-zakona-nastavlja-progon-srbaŠtrbac: Zagreb uz pomoć zakona nastavlja progon Srba
BEOGRAD - Direktor Dokumentaciono-informacionog centra “Veritas” Savo Štrbac rekao je Srni je da je tihi...
hho-pokusao-demantovati-brojku-od-67-496-izbrisanih-srbaHHO pokušao demantovati brojku od 67.496 izbrisanih Srba
ZAGREB - Iako se činilo da je nedavni tekst u zagrebačkim "Novostima" o više od 67.000 Srba izbrisanih...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

prividi-2Prividi (2)
Mora i noćnica I ovo su rod vještica. Mora i noćnica razlikuju se u tome: mora se, sasne, djecu malu, a...
banijac-milan-pribicevic-inspiracija-americkoj-umetniciBanijac Milan Pribićević inspiracija američkoj umetnici
BEOGRAD - U Muzeju primenjene umetnosti (MPU) u Beogradu u toku je izložba "Srbija, rat i plakat...
veljko-ostojic-uspomene-nekeVeljko Ostojić: Uspomene neke
Bio sam u rodnom krajuNašao sam kuću staru,Banijaca nema višePo svijetu se raselišeOj Banijo tebi...
kuca-kulture-u-bjelovaruKuća kulture u Bjelovaru
BJELOVAR - U Bjelovaru je otvorena Kuća kulture srpske zajednice grada Bjelovara i...

Oluja

srbi-da-plate-uklanjanje-ostataka-domova-spaljenih-u-olujiSrbi da plate uklanjanje ostataka domova spaljenih u "Oluji"
GOSPIĆ - Srbima izbjeglim iz Gospića stigli su računi u iznosu od 700 do 2.700 evra koje bi trebalo da plate Hrvatskoj kako bi tamošnje komunalne službe...
kako-je-bivsi-pripadnik-hrvatske-vojske-pomogao-naslednicima-ubijenog-srbinaKako je bivši pripadnik hrvatske vojske pomogao naslednicima ubijenog Srbina
Slučaj Janka Ćakića iz okoline Kistanja, čija je porodica ovih dana uspela da u Županijskom sudu u Bjelovaru dobije odštetu od 108.000 evra zbog ubistva...
general-sreto-malinovic-krajina-je-izdana-i-prodataGeneral Sreto Malinović: Krajina je izdana i prodata
BEOGRAD - General Sreto Malinović je ratni heroj, odlikovan medaljom časti. Za ovu zemlju je tokom ratnih godina, ali i van njih, uradio mnogo.Međutim,...

Politika

sdss-nije-istina-da-smo-organizovali-i-placali-ljude-da-dodju-glasati-iz-srbijeSDSS: Nije istina da smo organizovali i plaćali ljude da dođu glasati iz Srbije
SISAK - SDSS se danas u popodnevnim satima oglasio o medijskim navodima o tome kako su iz te stranke organizovali prijevoz te platili građane iz Srbije da...
pupovac-gnusna-laz-da-su-glasovi-srba-placaniPupovac: Gnusna laž da su glasovi Srba plaćani
ZAGREB - Potpredsednik SDSS i zastupnik u Saboru Milorad Pupovac odbacio je kao gnusnu laž i klevetu tvrdnju da su Srbi iz Srbije s pravom glasa u...
lokalni-izbori-sdss-osvojio-najvise-glasova-srbaLokalni izbori: SDSS osvojio najviše glasova Srba
ZAGREB - Rezultati lokalnih izbora pokazali su da je SDSS ostao najjača srpska stranka, ali i da će njen vrh, i pored osvajanja nekih novih pozicija,...