prognani orfeji zemun ZEMUN - U čuvenoj biblioteci ''Sveti Sava'' u Zemunu, sinoć je priređeno nesvakidašnje predstavlјanje antologije srpske izbegličke poezije ''Prognani Orfeji'' Nenada Grujičića, u izdanju Brankovog kola. U uvodnom slovu, Nenad Grujičić, kao autor antologije i direktor Brankovog kola, podsetio je da je Zemun mnogo važan grad na mapi misije Brankovog kola.

U Zemunu je od 1830 – 1835. godine živeo veliki pesnik srpskog romanizma Branko (Aleksije) Radičević, rođen u Slavonskom brodu 1824. godine. I Branko je takođe prognani Orfej, naglasio je Grujičić, s obzirom da danas u njegovom rodnom gradu u Hrvatskoj nema obeležja njegovog imena i traga. Naime, u Slavonskom Brodu 1992. godine srušen je Brankov spomenik (rad vajara Jovana Soldatovića) pre osnovnom školom koja je pre rata nosila ime Branka Radičevića, i nikad više nije podignut. Srećom, Branka Radičevića prihvatili su opevani Sremski Karlovci i Stražilovo, kao mesta njegovog duhovnog rođenja, a zatim i Novi Sad, Vojvodina i Srbija. Današnje Brankovo kolo nastavlјa tradicije čuvenog lista Brankovo kolo, koji je u Sremskim Karlovcima izlazio od 1895. do1914. godine.

Sinoć, u biblioteci ''Sveti Sava'' u Zemunu, na promociji antologije ''Prognani Orfeji'', svoje pesme kazivali su istaknuti srpski pesnici iz Hrvatske, Bosne i hercegovine i sa Kosova i Metohije: Miloš Kordić (''Jesen na Baniji''), Mićo Cvijetić (''Povest o biblioteci u Sarajevu''), Radomir Dimić (''Doručak u Prištini''), Sava Krneta (''Juni na carini u Strmici''), Milan Pađen (''Petrinja, povratak'), Dušan Đaković (''Trepet duše''), Nikola Korica (''Oksidacija vremena'') i Miloš Bajić (''Poslije deset godina''). Zatim je istaknuti dramski umetnik Vico Dardić kazivao pesme preminulih srpskih pesnika zastuplјenih u antologiji ''Prognani Orfeji'': Duška Trifunovića (''Život''), Milana Mirića (''Vinograd u glinskoj polјani''). Vladete Vukovića (''Lastavičje krilo''), Dušana Praće (''Zavičaj prognanih duša Sanskog Mosta''), Darinke Jevrić (''Slobodarska''), Luke Štekovića (''Groblјe na Papuku''), Branka Čučka (''S mlijekom na usnama''), Slobodana Kostića (''Povratak'') i Tatjane Lukić (''Poslije jutarnjih vijesti'').

Govoreći o antologiji ''Prognani Orfeji'', književna kritičarka Marija Sloboda je istakla: ''Upravo u izdanju Brankovog kola, u vreme kada je kroz Srbiju krenuo ogroman izbeglički talas s drugog kraja planete – iz afroazijskih krajeva, pred nama se pojavila knjiga koja je srpska 'tuga i opomena' našeg doba (kako je rečeno na jednoj od prethodnih promocija), knjiga iznikla iz novog ciklusa istorijske drame našeg podneblјa, knjiga u kojoj su zastuplјeni pesnici koji su na sopstvenoj koži osetili vatru rata, izbeglištva i progona krajem dvadesetog veka iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine i sa Kosova i Metohije. U antologiju, dakle, nisu uvršteni pesnici koji su sa distance opevali temu rata i progona. (''Samo lično iskustvo u kojem pesnički talenat daje smisao i snagu lјudskom biću u konkretnoj nevolјi – to je bio klјuč koncepta antologije. Pesnik u egzilu može se skućiti u svom maternjem jeziku, u svojoj „pesmi nad pesmama”, koja nastavlјa da živi i posle pesnikove zemne smrti'' pojašnjava priređivač u predgovoru.) Poseban slučaj predstavlјaju izbegli pesnici koji su u drami rata, i kasnije, zanemeli, te nisu pisali ništa i četvrt veka – poput Milke Božić i Ranka Čolakovića iz Sarajeva. No, kako pesnik uvek ima prekognitivnu pesmu kojom je prorekao svoje izbegličko putešestvije i naslutio katastrofu, oni su uvršteni sa takvim pesmama, napisanim ranije. (Ranko Čolaković je, na primer, napisao blistavu pesmu ''Već 25 godina ne pišem poeziju'').''

''Ovakav priređivački poduhvat nije nimalo lak'', nastavila je Marija Sloboda, ''ali baštinolјubivi srpski pesnik Nenad Grujičić imao je jasan koncept i uvid koji traje nekoliko decenija. Tema mu je potpuno poznata, impregnirana životom i posvećenošću poeziji, literaturi i kulturi. Antologija ''Prognani Orfeji'' potvrđuje jedan od njegovih najpoznatijih stavova, a to je da je pesnički jezik superioran u odnosu na sve druge vidove govora i komunikacije. Pesnički jezik najdublјe i najsuštanstvenije predočava slike izbeglišva i progona, lјudske patnje i bola, te smisla života uopšte. Ovo je knjiga koja se u rukama drži stegnutog srca, a čita sa velom tuge na licu. U njoj je zastuplјeno 116 pesnika, čija imena se nižu po hronološkom principu (tu su pesnici različitih generacija, od najstarijih, rođenih pre Drugog svetskog rata, do onih koji su na svet došli u godinama raspada Jugoslavije, pred rat s kraja prošlog veka). Antologiju otvara pesma 'Lastavičje krilo' Vladete Vukovića, najstarijeg prognanog Orfeja sa Kosova i Metohije, a zatvara pesma 'Uspavanka' Nikole Paripovića iz Glamoča, pesnika koji je imao svega sedam godina u vreme izbega. One čine simboličan okvir za ukupno 243 pesme, koliko je zastuplјeno u antologiji. Prilikom odabira, priređivač se opredelјivao od jedne do najviše četiri pesme istog autora (no, broj pesama u ovom slučaju ne ukazuje na stepen ostvarenosti; po rečima priređivača, najbolјa pesma uvek pronađe svoj put,''ne mora biti u zagrlјaju drugi'').''

''S obzirom da je ovo knjiga prevashodno o izbegličkom iskustvu'', naglasila je Marija Sloboda, ''u pesmama brojnih srpskih Orfeja utkani su razni toponimi. Tako, na primer, Boro Kapetanović nadilazi lični lokalni milјe i pominje udalјenija krajiška mesta i gradove (Ličko Petrovo Selo, Benkovac, Korenicu, Knin, Drniš, Lapac i druge); Mićo Jelić Grnović imenuje čitave oblasti u zbegu Srba iz Dalmatinske Zagore – do Banije; Sava Krneta opeva vodu sa reka Une, Drine, Cetine i Butišnice. Na brojnim mestima u knjizi izviru planinski visovi Dinare, Šatora, Velebita, Borašnice, Čvrsnice, Bjelašnice, Romanije, Grmeča , Kozare i drugih. Čitav niz toponima, kao poetički model prisutan je u pesmama 'Zavičaj prognanih duša Sanskog mosta' Dušana Praće i drugim prekodrinskim pesmama, recimo, Branka Brđanina Bajovića i Dušana Đakovića, te iz kosovsko-metohijskog milјea Svetislava Vlahovića, Milice Jeftimijević Lilić, Radoslava Zlatanovića i drugih. Na osoben način, već pojedinim naslovima pesama ocrtana je mapa antologije – 'Glamoč' Ćorđa Vranješa, 'Jesen na Baniji' Miloša Kordića, 'Soba u Berlinu' Stevana Tontića, 'Petrinja, povratak' Milana Pađena, 'Sarajevo' i 'Zbogom, Sarajevo' Dejana Gutalјa, 'Doručak u Prištini' Radomira Dimića, 'Da sam ostala u Sarajevu' Emsure Hamzić, 'Jasenovac' Milene Severović, 'Oj Krajino' Marka Kovačevića. Isprepletana mreža toponima ukazuje na sentimentalan i potresan odnos autora prema zavičaju, rodnoj kući i kućnom pragu.''

U dalјem toku večeri, Marija Sloboda je rekla..''Kroz pesme zastuplјene u antologiji 'Prognani Orfeji' iznova se uveravamo da u pesnički pogled stane sve – boje i mirisi zavičaja, odjeci sa kućnog praga, dvorišta i otvorene kapije, dodir majčine ruke, plavetnilo neba, drvoredi i rečne obale iz arkadijske lepote zavičaja. Ali i provalјena vrata, stope u blatu, sestrine suze, pisma bližnjih. Novi dom i novi grad, stradalništvo koje se doveka na leđima nosi. U antologiju su ušli i posve mladi pesnici, njih 13, koji su u vreme izbega još bili deca i na koje je izbegličko iskustvo ostavilo dubok i neizbrisiv trag, preliven u melodiju maternjeg jezika. To su Nikola Paripović (7), Goran Gavrić Grga (8), Slobodan Jović (10), Milan Rakulј (10), Marko Kovačević (11), Maja Solar (11), Dajana Petrović (11), Branimir Kršić (14), Milan Nikolić (14) i, tek stupili u godinu punoletstva – Tatjana Bijelić, Dragica Ždralić i Tanja Stupar Trifunović. Doživotno preoblikovani bolom, neki od njih (četvoro) danas su autori Brankovog kola i laureati prestižne nagrade „Stražilovo“.''

Posmatrajući savremeni književni trenutak i društveni kontekst, Marija Sloboda je predočila: ''Posebnu pažnju zaslužuje današnja društvena uloga i mesto prognanih srpskih pesnika na ukupnoj srpskoj književnoj sceni. Veliki broj njih, uz neosporan talenat i vrhunska pesnička ostvarenja, još uvek nema poziciju koju zaslužuju, koju bi verovatno imali da njihova lira nije prešla put izgona, iščupana iz zavičajnog i radnog konteksta. U tom pogledu, značajnu misiju obavlјa upravo Brankovo kolo koje dosledno vodi računa i o ijekavskoj grani srpskog jezika. U Brankovom kolu pesničke knjige objavili su sledeći autori iz antologije ''Prognani Orfeji'': Stevan Tontić (kao prevodilac), Ranko Čolaković, Anđelko Anušić, Milena Severović, Dragoslav Dedović, Želјko Pržulј, Dajana Petrović, Marko Kovačević, Milan Rakulј i Goran Gavrić Grga (ukupno 10), a pojedini su nagrađeni prestižnim priznanjem 'Pečat varoši sremskokarlovačke' (Dušan Praća, Dejan Gutalј, Đorđe Nešić, Emsura Hamzić, Dragoslav Dedović). Već je primećeno da antologija 'Prognani Orfeji' predstavlјa kapitalno delo, koje se poverava nadležnim ustanovama, što bi podrazumevalo da knjiga bude prevedena na strane jezike i dostavlјena mnogim ambasadama i inostranim predstavništvima, na pravoveran i istinit uvid i doživlјaj, jer – pesnički jezik je univerzalan, svevremen i nadilazi lokalni trenutak iz kojeg nastaje.''

Marija Sloboda svoje izlaganje završila je zapažalјem: ''Moto antologije jesu stihovi velike prekognitivne snage srpskog pesnika Branka Milјkovića: ''Ne znaju kuće gde odoše lјudi,/ nit pozna jutro one koje budi'', stihovi koji daju dubok i slikovit opis stanja u kojem se nalaze prognane i stradalne duše. Po napuštanju zavičaja, pojedine pesnike put je odveo na druge kontinente – Tatjana Lukić svoju novu adresu pronašla je u Australiji, Ivančica Đerić i Ljuban Klobučar u Kanadi, Dragoslav Dedović u Nemačkoj, Goran Sarić, Ranko Sladojević i Vjekoslav Vukadin u Holadniji. Goran Simić nakon boravka u Kanadi vratio se u Sarajevo, a iz Nemačke Stevan Tontić u Novi Sad i Milena Severović u Staru Pazovu. Nepregledne putanje, vijugave staze i bogaze. Odlasci, dolasci, povratci. Rastajanja i susretanja. Smrkavanja i osvitanja na novim mestima. U nesreći koja ih je zadesila, pesnički jezik doneo je lice preporoda, novi oblik života i slobode, do pobede i vaskrsnuća.''

Mlada književna kritičarka Tijana Mitrović, u nadahnutom tekstu, donela je zaklјučak: ''Antologija 'Prognani Orfej' ostaje u amanet novim generacijama, već uveliko u rukama onima rođenim pre njene pojave, da se suštinski podsete i nikad ne zaborave još jedno stradanje srpskog etnosa. Nenad Grujičić poput Apolona, koji je Orfeju dao liru, ovom dragocenom antologijom omogućio je našim pesnicima da se njihova pesma daleko i navek čuje.''
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!


Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove portala Banija Online. Banija Online zadržava pravo brisanja komentara sa neprikladnim sadržajem!

Banija

preobrazenje-u-manastiru-komogovinaPreobraženje u manastiru Komogovina
KOMOGOVINA - Dana 19. avgusta 2017. godine, na praznik Preobraženja Gospodnjeg, Njegovo Preosveštenstvo Episkop gornjokarlovački g. Gerasim služio je...
petar-ladjevic-petrinja-je-bila-sretno-mjesto-za-odrastanjePetar Lađević: Petrinja je bila sretno mjesto za odrastanje
U okviru projekta pod nazivom “Petrinjci u dijaspori”,  "PS Portal" donosi razgovore sa Petrinjcima koji više ne žive u Petrinji, a cilj je čuti...
ljetno-kino-u-hrvatskoj-kostajniciLjetno kino u Hrvatskoj Kostajnici
HRVATSKA KOSTAJNICA - Naime, nema grada u Hrvatskoj koji nije ove godine priredio svojim građanima ljetnu razonodu u obliku vizualne umjetnosti. Stoga su...
vozila-sa-3-26-promila-alkohola-u-krviVozila sa 3,26 promila alkohola u krvi!
PETRINJA - Juče je oko 9 sati i 5 minuta u Sisačkoj ulici u Petrinji zaustavljen je osobni automobil sisačkih registracija kojim je prije stjecanja prava...

Društvo

protiv-aveti-proslostiProtiv aveti prošlosti
KRNJAK - U Mjesnom odboru Gornji Skrad u općini Krnjak obilježena je 76. godišnjice formiranja Drugog...
kako-smo-oslobodili-bovicKako smo oslobodili Bović
BOVIĆ - U Mjesnom odboru Bović, koji se nalazi u sastavu općine Vrginmost, prošle subotu je obilježena...
sjecanje-na-ljeto-1942-u-slobostiniSjećanje na ljeto 1942. u Sloboštini
SLOBOŠTINA - U zapadnoslavonskom selu Sloboština, u općini Brestovac, održana je komemoracija za 1368...

Novosti

naucni-skup-hrvatsko-srpski-odnosiNaučni skup "Hrvatsko - srpski odnosi"
GOLUBIĆ - I ove godine, deseti put za redom, organizira se međunarodni znanstveni skup u Golubiću kraj...
sad-velicanje-ustastva-i-antisrpska-osecanja-u-hrvatskojSAD: Veličanje ustaštva i antisrpska osećanja u Hrvatskoj
VAŠINGTON - U novom izveštaju o verskim slobodama, SAD su upozorile na veličanje Nezavisne Države...
odgadja-se-primjena-poreza-na-nekretnineOdgađa se primjena poreza na nekretnine
ZAGREB - Premijer Andrej Plenković u razgovoru za HRT rekao je kako u ovom trenutku u vladajućoj...

Pretraga sajta

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Najave

banijski info portal gif

Kultura

proglaseni-ovogodisnji-laureati-nagrade-strazilovoProglašeni ovogodišnji laureati nagrade "Stražilovo"
SREMSKI KARLOVCI - U susret 46. Brankovom kolu, žiri ove pesničke institucije, u sastavu: Nenad...
grad-split-ugostio-clanove-udruzenja-srba-iz-hrvatske-nikola-tesla-iz-kragujevcaGrad Split ugostio članove Udruženja Srba iz Hrvatske “Nikola Tesla” iz Kragujevca
SPLIT - SKD “Prosvjeta” pododbor Split u suradnji s Vijećem srpske nacionalne manjine grada Splita 17....
visedecenijsko-razbijanje-predrasuda-o-ojkaci-na-dragotinjskim-vecerimaVišedecenijsko razbijanje predrasuda o Ojkači na "Dragotinjskim večerima"
PRIJEDOR - U sastavu "Kulturnog ljeta u Prijedoru" ove subote naveče svojom besjedom pjesnik Nenad...
proslava-preobrazenja-u-manastiru-krkaProslava Preobraženja u manastiru Krka
KNIN - Srpska pravoslavna crkva obeležava praznik posvećen Preobraženju Gospodnjem. Svetim liturgijama...

Oluja

proces-tihog-egzodusa-srba-iz-hrvatskeProces tihog egzodusa Srba iz Hrvatske
Ako sledeće godine stupi na snagu porez na nekretnine prema kojem će vlasnici kuća ili stanova u kojima ne žive plaćati skoro tri puta skuplju taksu,...
pored-svih-tih-ustasa-i-cetnika-sto-ce-nam-dva-dzentlmenaPored svih tih ustaša i četnika, što će nam dva džentlmena?
Kad se srpski pukovnik Čedo Bulat predao hrvatskom generalu Petru Stipetiću, bio je to možda najbolji trenutak prošlog rata, i ne samo jer je tada, 8....
oprostaj-od-jedne-licke-bakeOproštaj od jedne ličke bake
- Šta piše ovdje?- Ne znam, dijete moje, ja ne znam čitati.- A zašto, baba?- Nijesam išla u školu zbog rata.- Hoće li tako biti i sa mnom?- Ma, neće –...

Politika

dragana-jeckov-vazno-nam-je-obrazovanje-na-srpskom-jeziku-i-cirilicnom-pismuDragana Jeckov: Važno nam je obrazovanje na srpskom jeziku i ćiriličnom pismu
ZAGREB - Dragana Jeckov, prva saborska zastupnica SDSS-a, koja je u utorak prisegnula pred Hrvatskim saborom, najavila je da će u fokusu njezina...
prof-dr-milorad-pupovac-novi-predsjednik-sdss-aProf.dr. Milorad Pupovac novi predsjednik SDSS-a
BOROVO SELO - Jednoglasnom odlukom Glavne Skupštine prof.dr. Milorad Pupovac novi je predsjednik Samostalne demokratske srpske stranke. Nakon punih...
dss-cilj-nam-je-da-srbi-u-hrvatskoj-ostanu-opstanu-i-razvijaju-seDSS: Cilj nam je da Srbi u Hrvatskoj ostanu, opstanu i razvijaju se
VUKOVAR - Rukovodstvo Demokratskog Saveza Srba (DSS) održalo je u utorak 27.06.2017. godine konferenciju za medije u Vukovaru povodom obilježavanja...