Vidovdan 1
SREMSKI KARLOVCI
- U čuvenoj biblioteci „Branko Radičević“ u Sremskim Karlovcima, u okiviru „Vidovdanske pesničke večeri“, promovisano je četvrto dopunjeno izdanje prve knjige pjesama Nenada Grujičića „Maternji jezik“ (Prosveta, Beograd, 2018), koja se pojavila davne 1978. godine u izdanju Književne omladine Srbije, u ediciji „Pegaz“. Program je otvorila i karlovačkoj publici istaknute goste predstavila Suzana Sigeti iz biblioteke „Branko Radičević“. O ovoj kultnoj pjesničkoj knjizi sinoć su govorili: Jelena Marićević, Nenad Šaponja i Rastko Lončar. Uz pesnika koji je kazao desetak pjesama iz „Maternjeg jezika“, četiri pjesme uz gitaru, iz promovisane knjige, interpretirali su Nikola mladi umjetnici i pjesnici Nikola Rausavlјević i Milan Ćosić, članovi poznate muzičko-recitatorske družine „Među nama“.

U opsežnom i nadahnutom tekstu o knjizi, Jelena Marićević je pored ostalog rekla: „Primera radi, jedna od najuspelijih i najilustrativnijih pesama u tom smislu je „Moć koja nije“: „Isto je pisati o ružama / prije / ili poslije kiše. // Pišem o svemu / ne bih li osvojio / golema prostranstva. // Ima stvari / i pojava / o kojima niko / nikad ne pjeva / a one su takođe pjesme / jer same sebe pjevaju / ne čekajući mene / i meni slične“. Bilo da se radi o nemuštim jezicima, predmetima ili građevinama, sve postaje Poezija i sve je deo nedokučive celine „maternjeg jezika“. Uloga pesnika je da pokuša da spozna kako poezija kruži svetom poput vode koja isparava, kondenzuje se i otelotvoruje u kišu ili sneg i da se nalazi svuda i u svemu samo treba shvatiti suštinu takvog poimanja poezije ili mogućnosti odgonetanja: „Tamo gdje / počinje moje tijelo / odgoneta se pjesma“ („Zbivanja oko pesme“). Pesnik je u intervjuu „Kritika se uzalud trudi...“ sa Radmilom Gikić rekao da se „sukob pjesnika i svijeta odigrava u jeziku, nakon čega se rađa pjesma kao samo sebi protivrječno biće“. Možda je taj sukob zapravo način da pesnik, odgonetajući svet, uđe u svet pesme koja bi ga ispunila i onda se iz njega prelila na hartiju. Taj, dakle, prelaz pesme iz sveta kroz biće pesnika pa na hartiju, Nenad Grujičić imenovao je „Prevodilačkim radom“: „Sve se ulijevalo / u već pripremlјene kanale / a meni je preostalo samo / da ubrizgam život / neartikulisanoj masi / i prihvatim Vaše uslove: // Ptica bez krila / ne može da leti / jer to se protivi / svim oblicima bioloških / i gravitacionih / saznanja! // List vode takođe / ne može presjeći ribu / jer šaran je čvršće / agregatno stanje! ... Ovo je samo prevodilački rad / i zajednički dokument / o našem sučelјavanju“. Pesnik je, stoga, prevodilac sa maternjeg jezika sveta na sopstveni maternji jezik, u ovom slučaju – srpski, kroz koji se pesma rađa. Ujedno, ta pesma, tj. poezija predstavlјa maternji jezik čitavog sveta i lјudskog roda i tako se krug zatvara, a pesnik, poput šamana, progovara o tom iskustvu. Pesnička knjiga Maternji jezik, kako se dâ zapaziti, pronalazi svoje mesto u dugom trajanju autoreferencijalne pesničke svesti naše civilizacije, ali i naše književnosti. U njoj ima nečeg od matićevske potrage za neprekidnom svežinom sveta, ostvarivanja celine i dosezanja pesničkog Apsoluta. Respektabilna recepcija i obilјe tekstova o knjizi svedoči ne samo o vrednosti poezije, već i o teškoći da se o njoj kaže išta novo. U tom smislu, za kraj, vredi istaći i pogovor Rastka Lončara 4. izdanju Maternjeg jezika „Manifest unutrašnjeg dvojnika“, koji je uspeo da sintetiše dosadašnje poglede na zbirku, ali i izvede novo čitanje. Ako je Nenad Grujičić uspostavio kontakt sa jezikom pramatere Eve, Rastko Lončar je pokušao da ponovo stvarajući Evu, potencijalno stvori novi jezik prapočetka: „Kod srca noktima / epiderm param / od rebra da te / nanovo načinim“ („Od rebara“).“

Nenad Šaponja dosad je pisao o trima knjigama Nenada Grujičića: „Log“, „Maternji jezik i pesme pri ruci“ (drugo izdanje) i „Čistac“ (izabrane pesme). Sinoć je govorio o čudu pjesničkog jezika i njegovim moćima u Grujičićevom prvencu „Maternji jezik“, koji je izazvao nevjerovatno veliki broj kritičara i pjesnika da o tom prvencu pišu. Naveo je da takav odjek prve knjige nije nikako bilo moguće vještački organizovati, već je knjiga sama po sebi, svježa i jedinstvena, stvorila svoj javni prostor, obezbjedila sebi i autoru svojom originalnošću toliko interesovanje književnih tumača i čitalaca.

Mladi pjesnik i kritičar Rastko Lončar, pisac pogovora četvrtom izdanju „Maternjeg jezika“, naveo je i slјedeće: „Sa koje strane prići knjizi Maternji jezik i početi govor o njoj, a da taj govor ne izgleda kao seciranje pesničkog tkiva koje je bilo živo i živodatno jedino u trenutku kada se pojavilo, vremenom postajući tek književnoistorijska činjenica, nešto što se prihvata kao aksiom – bez ponovnog proveravanja ili iščitavanja, bez vrednovanja u prizmi večito promenlјive sadašnjice? „Nevolјa“ je tim veća što razvoj pesnika Nenada Grujičića teče uzlaznom putanjom; što je i svojom drugom knjigom – po merilima Oskara Daviča – položio „maturski ispit književnosti“, to jest, što knjige koje su usledile nakon 1978. godine nisu „podbacile“ i prinudile one koji su o njima pisali da se, sa setom, vrate Maternjem jeziku. „Nevolјa“ je i u tome što se radi o jednom pesničkom prvencu koji nije naišao na otpor i nerazumevanje kritike – u svakom slučaju, ne onih imena koja danas predstavlјaju zaista značajne delatnike srpske kulture, a koji su mahom i sami u ono vreme bili na svojim počecima – te savremeni čitalac niti može da isprvlјa kritičarske zablude, ali ni da afirmativne ocene Maternjeg jezika iz savremene perspektive predstavi kao zablude. Za ovu priliku proširena sa još šest pesama stvorenih u vremenu nastajanja Maternjeg jezika – pri čemu autor nalazi dosta simboličkog u pogledu broja zastuplјenih pesama, kako pre četiri decenije, tako i danas – knjiga Maternji jezik je jedan od elitnih primera poezije koja poništava svaku predrasudu po pitanju eventualnog „roka trajanja“. Poezija Nenada Grujičića nije samo u odnosu sa aktuelnom, stvarnošću kraja sedme decenije prošlog veka, već i sa stvarnošću na jednom apstraktnom, jednom apsolutnom nivou. Isto tako, ni ličnost autora nije omeđena njegovim epidermom, krštenicom i biografskim podacima, već je dovedena na jedan vanvremenski nivo, nivo jedne univerzalnosti koja predstavlјa praktično neprekidnu dijalektiku samopotvrđivanja sopstva kroz destruktivno-konstruktivno dejstvo poezije.“

Nenad Grujičić je govorio o vremenu kada su nastajale prve pjesme i kada objavlјena knjiga „Maternji jezik“. U mješavini uspomena i sjećanja, i izražene svijesti o stvaralačkom činu, značaju i djelovanju ovog prvenca na njegovu potonju karijeru, on je kao manifestni primjer, pored ostalog naveo i rekao pjesmu „Prevodilački rad“. Ona je nedavno, objavlјena i u „Kulturnom dodatku“ lista Politika povodom četvrtog izdanja, izazvala nanovo veliki odjek i komentare. Grujičić je objasnio da je kao pjesnik-početnik svoje pjesme nosio i u redakciju „Polјa“ u Novom Sadu i da je tu bio dočekivan „na nož“. Kada bi ponudio svoje pjesme na čitanje, prepotentni urednici su mu odgovarali: „Ovde se piše velika poezija!“ I , odbili bi da pročitaju pjesme. A kada bi poneku od njih ipak nakon puno igara objavili, onda bi nastupila ogovaranja i napadi na te iste pjesme. „Rano sam shvatio“, rekao je Grujičić, „da je književna scena poptuno drugačija od mojih mladalačkih i patetičnih shvatanja, i da na javnoj sceni stojim poptuno nezaštićen, i da mi ne preostaje ništa drugo nego da se zaštitim sopstvenim talenom, dakle darom za taj dar, da stvorim umeće da nosim svoj urođeni talenat kroz javni život, te sam vrlo rano, sa pesmama pod pazuhom, silazeći niz stepenice sa drugog sprata čuvene „Tribini mladih““, gde su tada bila „Polјa“, napustio taj ambijent za sva vemena, u kojem se osećao „miris smrti“ (kako je kasnije izjavio Sava Damjanov), i krenem niz svoju ulicu, u svoju smosvojnu životnu putanju i sreću.“ Naveo je i pozitivan primjer iz mladih dana kada mu je profesor sa fakulteta, Petar Milosavlјević, u Letopisu Matice srpske objavio ni manje ni više deset mladalačkih pjesama. To je bila ogromna podrška kakva se danas rijetko susreće.

Govoreći o novom izdanju „Maternjeg jezika“ i o nesvakidašnjem odjeku knjige prije četiri decenije do ovih dana, Nenad Grujičić pomenuo je čuvenu Karlovčanku, gospođu Kseniju Maricki Gađanski, uglednu intelektualku, književnicu, filozofkinju i profesoricu stare grčke književnosti na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, koja mu je nedavno rekla da „ne pamti u svojoj karijeri takav odjek jednog pesničkog prvenca i uopšte pesničke knjige o kojoj su u tolikom broju pisali književni kritičari i pesnici.“


Mlada članica grupe „Među nama“ Jovana Krstić, u tri navrata, pročitala je sinoć kratke fragmente, po rečenicu-dvije, iz kritika velikog broja kritičara, pisaca i pjesnika koji su još u onoj Jugoslaviji pa do danas pisali o „Maternjem jeziku“: Slavko Gordić, Jovan Delić, Draško Ređep, Adam Puslojić, Milivoj Nenin, Momčilo Popadić, Vojislav Despotov, Hamdija Demirović, Vladimir Kopicl, Miodrag Perišić, Mihajlo Pantić, Refik Ličina, Dušan Knežević, Želјko Ivanković, Ivan Negrišorac, Zoran Đerić, Dušica Potić, Laslo Blašković, Saša Radojčić, Milan Živanović, Miroslav Egerić, Damir Malešev, Pavle Popović, Miloš Petrović, Ranko Risojević, Želidrag Nikčević, Hriste Petreski, Slađana Milenković, Zoran Mandić, Milica Jeftimijević Lilić, Zoran Bognar, Laslo Blašković, Srđan Osrić, Mina Đurić, Ivan Despotović, Dušan Zaharijević, Irena Plaović i drugi.

Pomenuta je i vidovdanska nagrada „Kondir Kosovke devojke“, koju je Grujičić prije tri decenije primio na Kosmetu, u porti manastira Gračanica, gdje je u prvom redu među pet hilјada prisutnih, sedeo u vladika Pavle, budući srpski patrijarh. „Vidovdansko pesničko veče“ u Sremskim Karlovcima proteklo je u nadahnutoj atmosferi sa apaluzima publike za svaku kazanu ili pročitanu pjesmu iz knjige „Maternji jezik“.
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!


Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove portala Banija Online. Ukoliko prenosite ovaj tekst na drugi sajt, a Banija Online je naznačena kao izvor / autor teksta, molimo da i to prenesete po mogućnosti sa linkom ka izvornom tekstu.
reklamirajte se cbc