Jovan Bandur, kompozitor i dirigent Jovan Bandur, kompozitor i dirigentSrpski kompozitor i dirigent Jovan Bandur rođen je 1899. godine u Javnici, Dvor na Uni. Nјegov otac, mesni učitelј, veoma je rano primetio da od njegovo šestoro dece samo Jovan pokazuje izrazito interesovanje, talenat i lјubav za muziku. Prebirajući nevešto po dirkama školskog harmonijuma, instrumenta sasvim skromnih izražajnih mogućnosti, Jovan Bandur je još kao dečak sanjao o budućem kompozitorskom pozivu. U sremsko-karlovačkoj gimnaziji reči ohrabrenja uputio mu je profesor pevanja Dušan Kotur, od koga je stekao prva muzička znanja i zahvalјujući kome je, pevajući u gimnazijskom horu, već tada upoznao lepotu naše horske duhovne i svetovne muzike. Na repertoaru tog đačkog ansambla nalazile su se u tim godinama nezaobilazne „RukovetiStevana Stojanovića Mokranjca.

Više razrede gimnazije Bandur je završio u Vinkovcima, učinivši u tom gradu i prve samostalne korake ka muzičkoj karijeri — kao petnaestogodišnjak dirigovao je horom koji su činili njegovi školski drugovi. Ambiciozni svršeni gimnazijalac imao je, međutim, sasvim ozbilјne planove za svoje buduće muzičko školovanje. Već 1919. godine on se otiskuje put Praga, tadašnje meke većine mladih srpskih muzičara koji su izvrsnu kompozitorsku i opštu muzičku spremu dobijali u klasama poznatih čeških profesora ugledne škole sa plodnom tradicijom - Praškog konzervatorijuma. Nažalost, mladalački san o sticanju diplome te ugledne ustanove, Bandur je morao da odloži do 1926. godine. Tek zahvalјujući stipendiji Srpskog crkvenog pevačkog društva iz Pančeva koje je polagalo nade da će mladi muzičar po završetku školovanja vratiti sjaj ovom nekada veoma uspešnom ansamblu i prvom te vrste u srpskom muzičkom životu (društvo je osnovano 1838. godine), Jovan Bandur je, posle dvogodišnjeg rada u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu (1920—1922), između 1922. i 1926. u Beču i Pragu okončao svoje muzičke studije.

Iščekivanja pančevačkih mecena su se pokazala opravdanim jer je mladi dirigent, nalazeći se na čelu Društva do 1931. godine, pripremio niz ne samo uspelih koncerata duhovne i svetovne horske muzike, već i operetskih predstava. Pokazavši već tada kao dirigent interesovanje za savremenu inostranu i jugoslovensku muziku, Bandur je značajno doprineo negovanju aktuelnog repertoara i za vreme rada sa jednim od najpoznatijih srpskih horova — beogradskim „Obilićem“. Beogradska publika imala je tako prilike da po prvi put sluša i upozna kapitalna dela velikana XX veka, kao što su „Oedipus Rex“ Stravinskog, „Večno jevanđelјe“ Janačeka, „Stabat mater“ Šimanovskog, a pod Bandurovom dirigentskom palicom zaživelo je i jedno od najznačajnijih vokalno-simfonijskih ostvarenja jugoslovenske muzike — „Simfonija orijenta“ Josipa Slavenskog.

Prva stranica partiture „Himna čoveku“ Jovana Bandura za antični hor, pet duvača i klavir. Originalni rukopis autora Prva stranica partiture „Himna čoveku“ Jovana Bandura za antični hor, pet duvača i klavir. Originalni rukopis autoraU tim godinama paralelno dirigujući i u Operi, a kasnije, od 1937. i vršeći dužnost administrativnog direktora novoosnovane Muzičke akademije, Bandur nije imao vremena da se u potpunosti posveti kompozitorskom radu. Kada ga je, međutim, teška bolest krajem četrdesetih godina otrgla od javnog života i vezala ga za dom, Bandur je napisao svoja najobimnija ostvarenja, zahvalјujući kojima je nekada popularni dirigent doživeo punu afirmaciju i kao inspirisan stvaralac. Već su predratna kompozitorska dela Jovana Bandura — solo pesme i horske kompozicije, otkrile njegovu naklonost pretežno vokalnom području, manjim muzičkim formama i romantičarskom stilskom izrazu. Na festivalu savremene jugoslovenske muzike, u Beogradu 1928. godine, bila je zapažena i kompozicija „Himna čoveku“ za recitacioni hor i kamerni ansambl, u kojoj je Bandur, inspirisan mislima Sofokla iz „Antigone“, ostvario delo tada Savremenog muzičkog senzibiliteta. Ekspresionistički naboj koji je bio karakterističan za srpsku muziku međuratnog razdoblјa, Banduru je uvek bio stran, neprihvatlјiv njegovom intimnom umetničkom temperamentu. Ostajući veran svom postromantičnom afinitetu, on je čitav niz dela, među njima i veoma uspele horske "Madrigale", napisane između 1929. i 1951. godiie, realizovao u tom, njemu bliskom duhu, kome su se tokom četvrte i pete decenije, pod uticajem ratnih zbivanja i posleratne estetike socrealizma, vratili i drugi, nekad smeliji srpski kompozitori.

Interesovanje za muzički folklor, imanentno romantičarskim načelima, očigledno je u Bandurovim „Madrigalima“ u istoj meri u kojoj je vidna i njegova idejna jugoslovenska orijentacija; u toj zbirci od petnaest horskih dela sreću se taktovi i melodije srpskog, bosanskog, makedonskog, crnogorskog i dubrovačkog porekla.

Pravi manifest svog posleratnog rodolјublјa Jovan Bandur će ispisati trilogijom kantata, nastaloj u prvim godinama slobode. Prve dve kantate — „Poema ’41“, inspirisana pesmom Desanke MaksimovićNa grobu strelјanih đaka“, i „Jugoslovenska partizanska rapsodija“, velika vokalno-simfonijska rukovet najpopularnijih pesama NOB-e, doživele su veliki uspeh na premijeri 1947. godine, kada su uz članove Beogradske filharmonije, Hora Radio-Beograda i dirigenta Oskara Danona, u izvođenju učestvovali i ugledni solisti — Miroslav Čangalović, Anita Mezetova, Melanija Bugarinović i Žarko Cvejić. Dajući još jedan uspeli muzički prilog optimizmu sa kojim se pristupalo izgradnji posleratne države, Jovan Bandur je kantatom „Raspeva se zemlјa“ na tekst Gvida Tartalјe 1949. godine zaokružio svoju vokalnosimfonijsku trilogiju. Ne samo po svojoj tematici, već i po muzičkom jeziku kojim su iskazane, njegove su kantate bile tipičan produkt toga doba, ali i više od toga, one su bile rezultati iskrenog i nadahnutog kompozitorovog reagovanja na tragiku nemilih ratnih zbivanja i radost obnavlјanja života u slobodi.

Na svom umetničkom putu Jovan Bandur je svoj dirigentski, javni, ali i kompozitorski rad stavlјao u službu realnih potreba sredine čiji je muzički život i sam izgrađivao. Kao dirigent zaslužan za podizanje profesionalnog nivoa reproduktivne umetnosti i za šire popularisanje savremenih dela inostranih i jugoslovenskih autora, Bandur je, ostavši privržen svom postromantičarskom stilskom prosedeu, dao i niz dragocenih i originalnih priloga vokalnom području srpske muzičke kulture.
Tekst je preuzet iz zbornika naučnih i publicističkih radova "Dvor na Uni od prijeslavenskog doba do naših dana"
Autor: Katarina Tomašević
Obrada: Banija Online

Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!

Banija

na-obalama-une-i-kupe-nadjene-troblonske-mineNa obalama Une i Kupe nađene troblonske mine
HRVATSKA DUBICA - U nedjelju, 25. juna , na obalama rijeka Une i Kupe pronađene su mine. U Hrvatskoj Dubici na lijevoj obali Une pronađena je trenutna...
u-matijevicima-asfatirane-dve-uliceU Matijevićima asfaltirane dve ulice
DVOR NA UNI - Žitelje naselja Matijevići obradovao je završetak radova na dva, za njih važna, infrastrukturna projekta.Ministarstvo regionalnog razvoja i...
privremena-obustava-prometa-na-granicnom-prelazu-dvor-novi-gradPrivremena obustava prometa na graničnom prelazu Dvor - Novi Grad
DVOR NA UNI - U utorak, 27. juna od 9 do 13 sati, zbog ispitivanja stupnja nosivosti mosta na rijeci Uni privremeno će biti obustavljen promet preko...
u-sumi-brezovica-obiljezen-dan-antifasisticke-borbe-u-hrvatskojU šumi Brezovica obilježen Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj
SISAK - U šumi Brezovica pokraj Siska, kod spomenika Prvom partizanskom odredu, obilježen je 22. lipnja, Dan antifašističke borbe u Hrvatskoj, u spomen na...

Društvo

kocevici-kod-bukovice-porodicnom-slogom-protiv-nedacaKočević kod Bukovice: Porodičnom slogom protiv nedaća
U selu Kočević, u krševitom dijelu Bukovice na granici s Likom, živi četveročlana...
volonterski-kamp-u-vrginmostu-okuplja-veliki-broj-mladih-iz-citavog-svijetaVolonterski kamp u Vrginmostu okuplja veliki broj mladih iz čitavog svijeta
VRGINMOST - Međunarodni volonterski kamp "Suncokret" Centra za razvoj zajednice u Vrginmostu zasigurno...
mirovine-na-cekanjuMirovine na čekanju
ZAGREB - Preporuka Međunarodne organizacije rada (MOR) prema kojoj Hrvatska nije dužna isplatiti...

Novosti

nista-od-spomen-ploce-ustaskom-koljacuNišta od spomen-ploče ustaškom koljaču
ZAGREB - Najavljeno postavljanje ploče ustaškom koljaču Juri Francetiću, koje je trebalo da bude u...
hrvati-duguju-srbima-35-milijardi-dolaraHrvati duguju Srbima 35 milijardi dolara
BEOGRAD - Srbi iz Hrvatske, 22 godine od okončanja rata, i dalje vode u Zagrebu i drugim gradovima...
dss-trazi-od-plenkovica-skidanje-ploce-u-jasenovcu-pupovac-ploca-ce-biti-uklonjenaDSS traži od Plenkovića skidanje ploče u Jasenovcu, Pupovac: Ploča će biti uklonjena
ZAGREB - Predsednik najuticajnije opozicione SDP Davor Bernardić izjavio je da je teško išta očekivati...

Kontakt broj udruženja

061 64 70 422
svaki dan od 09 do 21 h

Pretraga sajta

Kultura

ako-izgubimo-ijekavicu-drugi-ce-nam-oduzeti-knjizevnostAko izgubimo ijekavicu, drugi će nam oduzeti književnost
BEOGRAD - Odbor za standardizaciju srpskog jezika održao je juče sednicu na kojoj su izneti...
veljko-ostojic-kucni-pragVeljko Ostojić: Kućni prag
Ispod naših starih vrelanalaze se banijska selaŽirovac mi srcu dragtu je moj kućni pragNe može ni jedna...
price-kapetana-svrdla-postarPriče Kapetana Svrdla: Poštar
Svako malo veće selo na Kordunu koje je držalo dosebe imalo je dućan, pa tako i moje,lijepa četvrtasta...
veljko-ostojic-od-une-do-drineVeljko Ostojić: Od Une do Drine
Od Une do Drineima jedna zemljamome srcu dragaRepublika Srpska joj je imeTu žive naša braćanaš Mile...

Oluja

price-iz-izbjeglistva-kad-vidis-petoricuPriče iz izbjeglištva: Kad vidiš petoricu...
Gledam tu neku veče film. Građanski rat u Americi. „Južnjaci“ se povlače. Na čelu prašnjave kolone jaši general Lee. Posmatram ih, nekako me podsjećaju na...
price-iz-izbjeglistva-nadzornikPriče iz izbjeglištva: Nadzornik
Već se i ja slabije sjećam. Čini mi se da smo pasoše...ovaj putovnice, mislim i lične karte, da ne kažem osobne išli dizati u neko selo. To je bilo negdje...
price-iz-izbjeglistva-popis-imovinePriče iz izbjeglištva: Popis imovine
Čitam ovih dana, spominju opet popis imovine. Sjetih se prvog popisa imovine s početka one prve izbjegličke jeseni. Tiskamo se u redovima, stavljamo na...

Politika

gradonacelnik-dalibor-biscan-27-o-prvim-potezima-i-planovima-u-hrvatskoj-kostajniciGradonačelnik Dalibor Bišćan (27) o prvim potezima i planovima u Hrvatskoj Kostajnici
HRVATSKA KOSTAJNICA - 27-godišnji Dalibor Bišćan (HDZ), novi je gradonačelnik Hrvatske Kostajnice. Uvjerljivo je u prvom krugu izbora pobijedio...
orkanova-lista-novi-pritisci-na-predstavnike-srbaOrkanova lista: Novi pritisci na predstavnike Srba
SISAK - Desničarska struja u Sisačko-moslavačkoj županiji ponovno nije zadovoljna izborom dožupana iz srpskih redova. Pored bivšeg dožupana Bogdana...
nakon-drugog-kruga-lokalnih-izbora-optimizam-zavladao-u-kninuNakon drugog kruga lokalnih izbora optimizam zavladao u Kninu
KNIN - U drugom krugu lokalnih izbora nezavisni kandidat Marko Jelić ubjedljivo je porazio kandidatkinju HDZ-a za...