Povodom 28 festivala nitratnog filma

U Kinoteci u Beogradu otvara se 6 juna 2026 godine 28 festival nitratnog filma. Festival ima jubilarni karakter, jer se obeležava 130 godina od prve filmske projekcije u Srbiji 6.juna 1896. Kao i do sada filmovi će biti prikazani u sali kinoteke. Nastavlja se prikazivanje predratnih filmova samo u kinoteci, dok se posleratni filmovi i serije stalno prikazuju na skoro svim kanalima televizije.

U okviru retkih jubileja domaći filmovi ili inserti snimljeni pre oslobođenja zemlje prikazuju se na televiziji. Domaća javnost uskraćena je prilika da vidi predratni život, i da se upozna sa svojom istorijom. Zato može da gleda filmove i serije snimljene kasnije koji daju svoje viđenje predratnog života u Srbiji i Jugoslaviji. Time se nastavlja posleratna propaganda o uspesima socijalističke izgradnje i vrtoglavom napretku koji je SFRJ doživela pod vlašću Tita i njegovih naslednika. Da je Kraljevina SHS/Jugoslavija doživela napredak u dvadeset godina koliko je provela u miru potpuno je nepoznato javnosti. Razvijali su industrijsku proizvodnju, gradili pruge i puteve. Podigli su avionsku industriju i otvorili fabriku kamiona u Rakovici. U cilju razvoja turizma snimali su filmove o predelima koje je trebalo posetiti, o letovanjima na moru ili u planinama. Snimali su otkrivanje spomenika, sokolske sletove, proslave, priredbe, kralja Aleksandra, .... .

Snimali su igrane i dokumentarne filmove. Snimljen je moderan motorni voz na pruzi Beograd-Dubrovnik. Čak su amateri snimali filmove u boji. Dosta toga je izgubljeno. Sve to bi sigurno zanimalo gledaoce koji su prinuđeni da gledaju ili strane filmove i serije ili domaće partizanske filmove. Partizani su smatrali da od njih kao pobednika počinje istorija. Ako bi imali priliku da vide predratne filmove domaći gledaoci bi mogli da stvore svoj utisak o svemu tome.

Do tada prinuđeni su da gledaju jednu jedinu verziju istorije, koja se stalno ponavlja u filmovima koje gledaju.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije