Hotel Imperijal u Dubrovniku

Za vreme vlasti načelnika Gondole sagrađeni su hotel Imperijal, vojnička kasarna na Gružu i podignut je Gundulićev spomenik. (1) Hotel Imperijal bio je ne samo u vlasništvu dubrovačkih Srba nego je bio središte srpskog okupljanja u Dubrovniku. Srpski novinari koji su slavili 25 godina „Srpskog Novinarskog Udruženja” u Beogradu rešili su obiđu zemlje u kojima su živeli Srbi. Posle Sarajeva i Mostara posetili su Dubrovnik. Stigli su u Gruž 25 septembra 1907. Dočekao ih je odbor Dubrovčana. Među članovima Udruženja bili su Stevan Ćurčić, predsednik Udruženja i upravnik „Beogradskih Novina”; Branislav Nušić, podpredsednik Udruženja; Milan J. Mićić, isto podpredsednik Udruženja i glavni urednik „Večernjih novosti”; Dušan Mil. Šijački, član upravnog odbora Udruženja i glavni saradnik „Beogradskih novina”; Pera A. Đeorđević, novinar i upravnik beogradske Slovenske banke; Jevtimir D. Popović, glavni kontrolor srpskih železnica i glavar stanice; Pera S. Taletov novinar i književnik; Pera Todorović, novinar i književnik; Milan P.Đorđević, saradnik „Samouprave”; P. Kara-Radovanović, Sveta Miličević, Obrad J. Boljanić, Mika S. Tošić, Miloje Ž. Jovanović, Petar Simonović, vlasnik i urednik „Maćedonije”; Mika Kovačić, Bog. A. Pelivanović, Naum Dimitrijević, nekoliko gospođa i drugih novinara. O poseti je pisao srpski časopis „Srđ”. Sutradan ujutro razgledali su u društvu Dubrovčana grad. Dubrovčani, a između njih najviše V. Adamović pripovedali su im starinske znamenitosti. Posle podne posetili su Lokrum. U veče na Brsaljama svirala je Srpska Građanska Muzika program u počast gostiju uz rasvetu i vatromet. I kafedžija Perić svojski se zauzeo da večer bude lepa na Brsaljama. Grad i Pile bili su osvetljeni velikim električnim svetiljkama. Zabava je bila izvanredna jer je ceo grad došao na Brsalje. U devet sati bio je svečani banket od 90 osoba u Hotelu Imperialu. Među Dubrovčanima bili su Kristo P. Dominković, urednik „Dubrovnika”; prof. A. Vučetić, urednik „Srđa”; Nikola L. Brkić, urednik „Srpske Zore”; M. Šarić, predsednik društva „Srpska Zora” i podpredsednik Srpske stranke u Dalmaciji; G.I. plemić Natali, B. pl. Gradi, V. Adamović, profesor M. Radulović, dr. Stijepo Knežević član odbora društva „Srpske Zore”; pop Barbić, pravoslavni paroh i drugi Dubrovčani. Svirala je Srpska Građanska Muzika pod upravom Čižeka. Palo je više zdravica s jedne i s druge strane. Narednog dana gosti su posetili dubrovačka srpska društva a posle podne pošli su Srbi na grob Antuna Fabrisa i Ivana Stojanovića. Nušić je u ime Udruženja položio venac sa srpskim trakama. Zatim su posetili Rijeku, vrt braće Papi i lečilište Termoterapiju. U veče je naredbom opštine grad rasvetljen a Hrvatska Općinska Glazba svirala je u počast gostiju pred Općinskom kafanom. Zatim su se sastali Srbi građani pri sofri u hotelu sa gostima. Bilo je novih zdravica, a svirali su tamburaši pod upravom Čižeka. Sutradan ujutro rastali se novinari u Gružu sa Dubrovčanima. Odputovali su brodom za Crnu Goru. Pri povratku iz Crne Gore, Dubrovčani su ih dočekali u Gružu da im požele dobar put. Poklonili su njihovim gospođama po kitu cveća, kličući svima „doviđenja”. (2) Četvrta redovna glavna skupština Saveza srpskih zadruga na Primorju održana je 8 avgusta 1911. U veče su svi izaslanici sa skupštinarima Srpske Zore bili na zajedničkoj večeri u hotel Imperijal, uz koncert Srpske Muzike. (3) Srpska centralna banka na Primorju se početkom 1920. fuzionisala s Prometnim, industrijskim i trgovačkim društvom u Dubrovniku. Banka je bila deoničar Dubrovačke parobrodarske plovidbe, hotela „Imperijal“ u Dubrovniku, dubrovačkog kupališnog i hotelskog društva „Prag“. Srpska centralna banka na Primorju u Dubrovniku sjedinila se 1921. sa Srpskom bankom u Zagrebu. Luko markiz Bona, notar dubrovački, bio je član Uprave „Srpske banke” u Zagrebu. Posle integracije nastavila je da finansira zadruge kao filijala Srpske banke u Dubrovniku. (4) Prva knjiga koju je 1910 godine izdala Matica srpska u Dubrovniku bila je “Naše Primorje” od Marka Cara. Dopunjeno izdanje iste knjige štampala je Srpska Književna Zadruga 1923 godine u Beogradu.

Posle oslobođenja i ujedinjenja hotel Imperijal između ostalog, reklamiran je u Sokolskom Glasniku i Almanahu Jadranske straže. Grand hotel Imperijal Dubrovnik bio je hotel I reda, otvoren celu godinu, te naročito uređen za boravak zimi i leti. Imao je vlastiti park, ... (5) U Almanahu Jadranska Straža za 1928./29 godinu prikazana je slika hotela i istaknuto da je Grand hotel “Imperijal” prvorazredni hotel, a cene su bile umerene. Tekst je bio na ćirilici i latinici.

U hotelu Imperial održana je 15. decembra 1924. okružna konferencija Narodne Radikalne Stranke za izborni okrug Split-Dubrovnik-Kotor, kojoj su prisustvovali delegati svih deset srezova ovog izbornog okruga. Nakon razgovora jednodušno je proglašen Ljuba Jovanović za nosioca liste ovog okruga za februarske izbore poslanika Narodne skupštine. Sa konferencije upućena je depeša Ljubi Jovanoviću, predsedniku Narodne Skupštine u kojoj se ističe : „Okružna konferencija splitsko-dubrovačko-boko-kotorskog okruga sa današnjeg sastanka šalje Vam oduševljene pozdrave i donosi Vam k znanju, da Vas je jednoglasno proglasila nosiocem liste izbornog okruga, u dubokom uverenju, da će idući izbori doneti slavnu pobedu najviših državnih i narodnih ideala.”(6)

U okviru svoje Jadranske biblioteke Jadranska Straža u Beogradu izdala je knjižicu „Dubrovnik i okolica” 1928 godine, koju je napisao književnik Marko Car. Redaktor Jadranske Biblioteke bio je Stanko Banić, sekretar Jadranske Straže u Beogradu. U knjižici su bile i fotografije koje je između ostalih ustupila knjižara Ljuba Tošovića iz Dubrovnika. Za hotel Imperial istaknuto je : „U predgrađu Pilama ističe se, među palmama i agavama, ogromni prvoklasni Hotel Imperijal sa depandansom, poznat sa svojih letnih koncerata u bašti. Preko puta je hotel Gradac, koji je gnezdo savio u jednom starom vlasteotskom domu.” (7)

Među prvim žrtvama ustaškog terora u Dubrovniku bili su činovnici Trgovačko-industrijalne banke u Dubrovniku (bivša Srpska banka). Ustaše su uhapsile sve članove upravnog odbora i činovnike do kojih su mogli da dođu. Od direktora do čistača. Uhapšeni su Jovo Bravačić, Stijepo Murati, Nikša Račeta, Dušan Traživuk, Draginja Vukšić, Miljenko Lazarević i Spaso Romović. Svi su vezani povedeni 7. jula u Zagreb. Savu Miljanovića, člana upravnog odbora banke, ustaše su iz voza bacile u Neretvu, u kojoj se udavio. Uhapšeni su sem Stijepa Murati i Nikše Račete, bili preklani 5.avgusta u Maksimiru. (7)

Za vreme gradonačelnika Gondole sagrađen je luksuzni hotel Imperijal, koji je ne samo bio u vlasništvu dubrovačkih Srba nego je bio središte srpskog okupljanja u Dubrovniku, do Aprilskog rata 1941 i uspostavljanja NDH. Hotel je bio poznat sa svojih letnih koncerata u bašti. To je bila kulturna aktivnost ne samo za goste nego i za Dubrovčane.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

Napomene :
1. „40-godišnjica smrti Frana baruna Gondole (Gundulića) načelnika Dubrovnika”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 8. jula 1939, ,br. 27, str. 1;
2. „Srpski novinari u Dubrovniku”, Bilješke, „Srđ”, Dubrovnik, 15. oktobra 1907, br. 19, str.899, 900;
3. „Četvrti Zbor Zadruga”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 10 avgusta 1911, br. 32, str. 2;
4. Sofija Božić, „Srbi u Hrvatskoj 1918-1929”, Beograd, 2008, str. 137, 147, 148; Sofija Božić, „Srpsko društvo u Dalmaciji posle prvog svetskog rata: skica za sintezu istorijskog iskustva u prvoj jugoslovenskoj državi“, „Ljetopis Matice srpske u Dubrovniku“, Zbornik radova I, Beograd 2010, str.275, 276, 277; Mihailo Šaškijević, „Deoničari srpske banke”, Zagreb 2001, str. 14; „Zemljoradnička zadruga“, str.624,594, br.37-38, 11. septembra 1938; str.575,br.38,17.septembar 1939, Beograd;
5. „Grand Hotel Imperijal Dubrovnik ”, „Sokolski glasnik”, Ljubljana, 1 jula 1929. br. 13, str. 18;
6. „Okružna konferencija Narodne Radikalne Stranke u Dubrovniku”, „Sloga”, Dubrovnik, 20. Decembra 1924, br. 25, str 3;
7. Marko Car, „Dubrovnik i okolica”, „Jadranska biblioteka III” 1928, Jadranska Straža Beograd, Štampano u Ljubljani, str. 8;
8. Mato Jakšić, „Dubrovnik 1941“, Beograd 1966, str.80,97,98;