Rodno selo

Kao što svaki od nas svojim rođenjem dobija svoje ime i prezime, koje će nositi tokom čitavog svog života, tako pamti i svoje mesto rođenja i ponosi se njime, pamti ga, kao što se seća i svoje prve ljubavi. Tako je valjda kod svakog. Ko ne voli svoj zavičaj i sve lepe trenutke u njemu provedene?

Moji preci po ocu su poreklom sa Banije, a prapreci iz Stare Hercegovine iz sela Tupan (Banjani). Ali, otkuda oni u mestu Aleksandrovu u kojem sam rođen? Vekovima su išli u nekakve bežanije od turske pa sve do austrougarske vlasti, da bi se neki skućili širom sveta, a dve porodice u Aleksandrovu. No, pročitajmo ovaj zapis o istorijatu kako su stigli do ravnog Banata.

Godine 1920. doneta je Uredba na osnovu koje je dodeljivano zemljište za naseljavanje dobrovoljcima iz Prvog svetskog rata. Uslov je bio da se naseljavanje i izgradnja stambenih objekata izvrše u roku od tri godine.

Nema tačnih podataka koliko je domaćinstava doseljeno u periodu 1921 – 1923. godine, pre svega zbog stihijskog doseljavanja onih koji nisu bili predviđeni. Naselje je prvobitno nazvano Aleksandrovo.
Selo Aleksandrovo je osnovano 1922, a sazidano većim delom 1923. godine. Temelj selu, ime sela i osvećenje sela obavio je Anđelko Grbić. Mesto za crkvu je takođe toga dana osvećeno. Crkva Svetog Georgija u Aleksandrovu (Velike Livade) građena je 1932−1937. Crkva osveštena 28. novembra 1937. pripada tipu hrama za koji se Tabaković opredelio, sa centralnom kupolom i kulom - zvonikom nad zapadnim delom.


Materijalno stanje parohijana je bilo vrlo povoljno usled toga što su svi kućama i zemljom snabdeveni. To se najbolje videlo po mnogim novosazidanim kućama. U svakoj ulici se godišnje pravilo 4-6 novih kuća. Tavani su bili puni hrane, a staje marve, i to sve od podele imanja grofa Čekonjića. Dotle behu skoro polovina bez pedlja zemlje, a od podele ovamo, svi su se u svakom pogledu snabdeli.


Od nastanka pa do 1943. selo je nosilo naziv Aleksandrovo, a od 1943. godine zvalo se Banatsko Aleksandrovo. To ime je nosilo do 1947, kada je dobilo novo ime Livade, a od 1948. selu je ime Velike Livade. Godine 1992. vraćeno mu je prvobitno ime Aleksandrovo.

Slava sela je Sveti Ilija i ona se slavi 2. avgusta. Aleksandrovo spada u red vrlo mladih naselja u Banatu i nastalo je kao plod agrarne reforme i kolonizacije posle Prvog svetskog rata.
Najveće kolonističko naselje u Kraljevini Jugoslaviji (od 201 kolonije) bilo je Aleksandrovo, formirano na veleposedu Andrije Čekonjića u Banatu, uz prugu Veliki Bečkerek ( Petrovgrad) – Žombolj. Krajem 1939. godine u novom naselju živelo je 5.116 ljudi.

Kolonija Aleksandrovo formirana je od dve velike zavičajne zajednice srpskih ratnih veterana - dobrovoljaca, mahom iz Like, Banije, Korduna i kolonista sa opštim uslovima iz banatskih sela iz okoline Velikog Bečkereka i Velike Kikinde (Melenci, Kumane, Vranjevo, Karlovo). Iz banatskih naselja u koloniju Aleksandrovo doseljena je 571 porodica a iz Hrvatske 336 porodica od čega iz Like 306 ( Donji Lapac- 149, Otočac-91, Korenica-34, Udbina -20), dok je iz Bosne i Hercegovine koloniju naselilo 65 porodica.

Kada je birana lokacija za novo naselje, buduće Aleksandrovo, ljudi su se dvoumili između «Rokoša» (najvišeg dela atara) i mesta pored uskotračne pruge. Odlučili su se za prugu. Znači, selo je nastalo 1920. godine.


Prva pošta, sagrađena je 1928. godine, kad je osnovana i Dobrovoljna vatrogasna četa. Prvi lekar u selu je bio od 1929. iz Mokrina i zvao se Bogić Terzin. 1929. je izgrađena škola, a 1937. je sazidana još jedna školska zgrada. 1930. godine je ozidana nova željeznička stanica, a od 1930 – 1941. godine u selu deluje «Sokolsko društvo». Prva zgrada opštine, mesna kancelarija, izgrađena je još 1932. godine. Fudbalski klub je osnovan 1934. godine i danas nosi ime «Borac». 1939 – te je u Aleksandrovu bilo 5116 stanovnika. Prema popisu iz 1991. selo je imalo 2902 stanovnika. Veliki je odliv prema obližnjim gradovima radi zaposlenja, a i odlazak u inostrane zemlje, kao i svugde danas.

Prvi ozbiljniji, egzaktan podatak o postojanju ljudskih naselja, u novijoj srpskoj istoriji, u neposrednoj blizini današnjeg Aleksandrova je s kraja 17. veka. Tada je u Katastiku Pećke patrijaršije prvi put (to je bilo 1698.) zabeleženo selo Bozitovo, naseljeno pravoslavnim, srpskim življem; iste godine je uništeno od Turaka. Ono se nalazilo severoistočno od današnjeg Aleksandrova, bliže Novoj Crnji, na lokalitetu Bozitovo, odnosno Bozito - pusta. Takođe, postoji podatak da je 1717. imalo četiri doma: znači opet je bilo naseljeno. U ataru današnjeg Aleksandrova postojalo je do kraja 18. veka i selo Rokoš. Imalo je 27 kuća.

Od naseljenih mesta opštine Nova Crnja Aleksandrovo je najbliže Zrenjaninu, centru okruga; udaljeno je od njega 37 km. Nekada se putnički i teretni saobraćaj do Zrenjanina obavljao i popularnim „Ćirom“, železnicom uskog koloseka, „Malom prugom“. Njega više nema, ni njegove pruge koja je izgrađena 1898, a demontirana 1969. godine.

Aleksandrovo je ne tako davno, bilo selo puno zelenila, drvoreda, kultivisanih travnjaka i cvetnjaka. Zbog svega toga ovo mesto je nekoliko puta uzastopce, 1964, 1965. i 1966. godine, nosilo zvanje najuređenijeg seoskog naselja u Vojvodini. Ima vodovod, asfaltirane ulice i betonske trotoare, dve lepe školske zgrade, ambulantu, renoviranu crkvu, plivački bazen, fudbalsko igralište, lovački dom, nekoliko prodavnica.

U toku nastajanja sela, većina kolonista se doselila u periodu od 1921. do 1924. godine, a najviše ih je došlo tokom 1923. godine. Svi Aleksandrovčani, dobrovoljci, kolonisti sa opštim uslovima, autokolonisti i optanti dobili su zemlju, za naseljavanje i obrađivanje, na bivšem veleposedu austrougarskog grofa Andrije Čekonića. Prvi naseljenici, kolonisti, stigli su na svoje novo selište već u jesen 1920; to su bili Banaćani ali i oni iz najudaljenijih krajeva, gorštaci, najviše iz Like, Bosne, sa Korduna i Banije (Ananić Moje Jovo, rođen 14.11.1887. u selu Papići, Kostajnica. Služio vojni rok tri godine. U srpske dobrovoljačke jedinice stupio 18.11.1917. godine. Kao dobrovoljac dobio je zemlju u Aleksandrovu i tako su sa njim došli i moji preci).


Iz obližnjih mesta, dolazili su iz sela Melenci, Kumane (118 domaćinstava), Vranjevo (87), Karlovo (Dragutinovo 70). Oni su najpre bili razmeštani po majurima, salašima i „odajama“ ili pustarama bivšeg Čekonjićevog veleposeda. Te pustare nazivale su se Jožef, Keveš, Stara pustara, Rokoš, Bozitovo, Čangovac, Janoševac i Andres - majur. Dodeljivana im je rekvirirana stoka, poljoprivredne alatke, inventar i seme za setvu. Dobrovoljci - borci dobijali su zagarantovan posed od 5 hektara (8 k.j. i 1 102 kvadratna hvata). Iz Like, Korduna, Banije i Ravnih Kotara, zemlju i kolonizaciju dobilo je 336 domaćinstava.

Pri određivanju lokacije za novo naselje, preovladalo je mišljenje da se selo utemelji uz prugu i cestu. Gruntovi za kuće su podeljeni najviše 1923-24, uglavnom po azbučnom redu. Svakom domaćinstvu dodeljeno je pola jutra za porodičnu zgradu i baštu i pola jutra za vinograd, odmah pod selo. Većina porodičnih kuća građena je od nepečene cigle, čerpića, ali i od naboja, nabijene zemlje. Selo je uglavnom izgrađeno do 1928.

U vreme podele placeva, u centru mesta je ostavljeno nekoliko gruntova za izgradnju opštinske i školskih zgrada, kao i crkve i doma za paroha. Oveći plac ostavljen je i za pijace. Bilo je više predloga za ime naselja, ali je preovladalo mišljenje da se selo nazove Aleksandrovo, u znak zahvalnosti prema prestolonasledniku, potom i kralju Aleksandru Karađorđeviću.

Opštinska zgrada je izgrađena 1932. godine u centru sela. Srpska pravoslavna crkva počela je da deluje u Aleksandrovu od 1926. godine, a deo crkve je izgrađen do 1936, dok je crkveno zvono poručeno 1927. Osveštenje crkve je izvršeno 1937. godine. Škola je počela sa radom 1929. u lepoj, novoj školskoj zgradi, a zbog povećanog broja učenika, 1937. je sagrađena još jedna školska zgrada. Prvi lekar u selo, došao je 1929. godine, a svoju poštu Aleksandrovčani su dobili 1928. Nova železnička stanica izgrađena je 1930.


Većinu naseljenika činili su zemljoradnici, ali je bilo i dosta zanatlija. U selu je 1928. godine osnovana Dobrovoljna vatrogasna četa, a 1932. Fudbalski klub „Aleksandrovo“, kasnije „Borac“.
Vrlo rano su počeli sa simpatisanjem KPJ i SKOJ-a. Za komandanta Aleksandrovačkog partizanskog odreda izabran je Milivoje Toškov. Žrtve Aleksandrovčana tokom rata, nisu bile uzaludne. Posle četiri godine okupacije i neravnopravne, ali junačke borbe koju su Aleksandrovčani vodili, dočekali su da ih u prvim jesenjim danima ogreje sunce slobode. Tada, 4. oktobra 1944. u selo su ušli pripadnici banatskih jedinica NOVJ i Crvene armije. Prema nepotpunim podacima, iz ovog mesta poginulo je 89 lica, najviše na Sremskom frontu, pogubljeno je i umoreno 51 lice, u zloglasnom koncentracionom logoru smrti Mauthauzenu život je izgubio 41 žitelj Aleksandrova. Oko 180 Aleksandrovčana bilo je na prinudnom radu u mnogim mestima u Banatu, uglavnom kod nemačkih, folksdojčerskih porodica.

P. S.
Pri pisanju ovog zapisa o mom rodnom selu, služio sam se podacima Aleksandrovčanina, prof. istorije Miodraga Cvetića, zatim dr istorije Milana Micića iz isto susednog kolonističkog sela Vojvoda Stepa i Slavka Gavrilovića).