INTERVJU: ĐORĐE BRUJIĆ, KNjIŽEVNIK - Tamo gdje jezik mijenja sjećanje

U savremenom književnom prostoru koji je istovremeno fragmentisan i preopterećen različitim poetikama, literatura Đorđa Brujića može se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja ravnoteže između jezika i iskustva, između sjećanja i njegovih transformacija u tekstu. Njegova poetika ne polazi od ideje stabilnog narativa, nego od stalnog pomjeranja značenja, gdje se tekst ne gradi kao zatvorena cjelina, nego kao otvoreni proces mišljenja u jeziku.

U tom smislu, njegovo pisanje pripada prostoru savremene lirsko-esejističke proze u kojoj se granice između žanrova brišu, a tekst postaje polje u kojem se istovremeno odvija refleksija, sjećanje i jezičko istraživanje. Fragment nije estetska odluka, nego strukturalni princip percepcije — način na koji se svijet pojavljuje u svijesti koja ne teži konačnim oblicima, nego njihovim stalnim preispitivanjima.

Iseljeničko iskustvo, koje se u njegovom radu pojavljuje kao tihi, ali konstantni sloj, ne funkcioniše kao tematski okvir, već kao promijenjena perspektiva jezika. Jezik porijekla i jezik svakodnevnog okruženja ulaze u napet odnos u kojem nijedan ne gubi svoje značenje, ali oba gube stabilnost. Upravo iz te nestabilnosti nastaje specifična lirska gustina njegovog pisanja.

U kritičkom smislu, njegov rad se može posmatrati kao oblik „unutrašnjeg eseja“, gdje se lično iskustvo ne izlaže direktno, nego se transformiše kroz slojeve jezika, ritma i fragmenta. Takav pristup omogućava da tekst istovremeno ostane intiman i distanciran, subjektivan i analitičan.
Đorđe Brujić je pisac, pjesnik i autor koji u svom radu kombinuje elemente lirske proze, eseja i fragmentarnog zapisa. Njegov književni interes usmjeren je na odnos jezika i pamćenja, kao i na iskustvo prostora između različitih kulturnih i jezičkih okruženja.

U fokusu njegovog rada nalazi se istraživanje načina na koji se identitet formira kroz jezik, kao i kako se lično iskustvo transformiše u tekstualnu strukturu. Njegovo pisanje karakteriše izražena fragmentarnost, ritmička organizacija teksta i stalno preispitivanje granica između autobiografskog i fikcionalnog diskursa.

„Jezik ne opisuje iskustvo — on ga mijenja u trenutku kada ga pokušam izgovoriti“, kaže u razgovoru književnik Đorđe Brujić.

Ako bismo tvoje pisanje morali svesti na jednu osnovnu liniju, šta bi ona bila?

Moje pisanje se može posmatrati kao kretanje između pamćenja i jezika, ali to kretanje nije linijsko nego nego se trudim da bude slojevito, često isprekidano i podložno stalnim promjenama značenja. Pamćenje u mom slučaju nije fioka u kojoj su događaji stabilno pohranjeni, nego živa struktura koja se svaki put iznova reorganizuje kada joj pristupim kroz tekst. Jedan isti događaj može se pojaviti u više varijanti, i nijedna od njih ne može biti proglašena konačnom, jer se svaka mijenja u zavisnosti od trenutka pisanja.

Đorđe Brujić (lijevo) i Momčilo Vuksanović (desno) - Uručenje Povelje za knjigu godine u okviru Svetosavskih književnih svečanosti

Jezik, s druge strane, ne funkcioniše kao neutralni prenosilac misli, nego kao aktivni učesnik koji mijenja tok onoga što pokušavam da izrazim. Ponekad imam osjećaj da me jezik vodi u pravcima koje nisam planirao, ali koji se naknadno pokažu kao jedini mogući. Zato pisanje nije prenošenje gotove ideje u formu, nego proces u kojem se ideja tek formira kroz sam čin pisanja. U tom smislu, moj osnovni pravac nije tema nego napetost između stabilnosti i nestabilnosti značenja.

Koliko je tvoje iseljeničko iskustvo prisutno u tvojoj poetici?

Iseljeničko iskustvo u mom radu nikako nije izdvojena tema, nego trajni sloj percepcije koji utiče na način na koji se organizuje sjećanje, jezik i identitet. Kada se čovjek nađe između više prostora, nijedan od njih ne postaje potpuno zatvoren i stabilan u emotivnom smislu. Umjesto jedne pripadnosti, nastaje više djelimičnih pripadnosti koje se međusobno preklapaju i mijenjaju kroz vrijeme.

U tom međuprostoru, sjećanje prestaje da funkcioniše linearno i postaje fragmentarno. Određeni detalji postaju naglašeni i gotovo simbolički, dok drugi nestaju ili ostaju prisutni samo kao trag. Ta neravnoteža direktno utiče na ton pisanja, jer tekst uvijek nosi određeni osjećaj pomjerene perspektive.
Iseljeništvo takođe mijenja odnos prema jeziku. Jezik porijekla postaje istovremeno blizak i stran, domaći i udaljen. U tom paradoksu nastaje specifična osjetljivost prema riječima, jer svaka riječ nosi više slojeva značenja nego u stabilnom jezičkom okruženju.

Tvoja poetika se često opisuje kao lirsko-fragmentarna. Da li je to svjestan izbor?

Fragmentarnost u mom pisanju nije svjestan estetski izbor, nego posljedica načina na koji opažam i organizujem iskustvo. Svijet se ne pojavljuje kao linearna i koherentna cjelina, nego kao niz prekida, promjena intenziteta i različitih slojeva percepcije koji se stalno preklapaju.

U jednom trenutku misao može biti potpuno jasna, dok već u sljedećem prelazi u sliku, zatim u emociju, pa u refleksiju koja mijenja početno značenje. Lirika u tom kontekstu nije ukrasni element, nego način da se sačuva gustina trenutka koji bi racionalnom analizom bio izgubljen.

Fragment, dakle, nije znak neuređenosti, nego pokušaj da se tekst približi strukturi svijesti. Svijest ne funkcioniše kao uredan narativ, nego kao mreža preklapanja i povratnih tokova, a pisanje pokušava da tu dinamiku zadrži.

Koliko je važan autobiografski element u tvom radu?

Autobiografski element postoji, ali ne kao cilj ili dokumentarna namjera. Lično iskustvo u tekstu ne ostaje u svom izvornom obliku, nego prolazi kroz proces transformacije u jeziku. U tom procesu gubi svoju doslovnost i dobija novu strukturu značenja.

Zanimaju me upravo te transformacije, trenutak kada iskustvo prestaje da bude privatna činjenica i postaje dio šire jezičke konstrukcije. U tom smislu, autobiografija u mom pisanju nije zapis života, nego način na koji se život prelama kroz tekst.

Da li se u tvom pisanju može govoriti o identitetu?

Identitet u mom pisanju nije stabilna kategorija, nego proces permanentnog pomjeranja i preispitivanja. On se ne može posmatrati kao nešto što je jednom definisano, nego kao kategorija koja se kontinuirano formira kroz odnos prema jeziku, prostoru i sjećanju.

U tekstu se to vidi kroz promjenjive perspektive i nestabilnost narativnog glasa. Umjesto jedne fiksne tačke iz koje se govori, postoji niz pozicija koje se međusobno prepliću i mijenjaju. Identitet tako postaje pitanje, a ne odgovor.

Kako gledaš na književnu tradiciju?

Književnu tradiciju vidim kao dijalog koji nikada nije završen. Svaki tekst nastaje u odnosu prema onome što mu prethodi, bilo kroz nastavak, reinterpretaciju ili otpor.

Tradicionalni tokovi nisu statični sistemi, nego žive mreže u kojima se stalno mijenja način čitanja i pisanja. U tom smislu, tradicija nije nešto što se nasljeđuje pasivno, nego se aktivno preoblikuje svakim novim tekstom.

U konačnom, savremena književnost ne postoji izvan tradicije, ali ni kao njeno direktno ponavljanje.

Tradicionalni obrasci ostaju prisutni, ali se njihova funkcija mijenja. Oni više nisu stabilni modeli, nego materijal koji se preoblikuje u novim kontekstima.

Ako bi morao opisati svoju poetiku jednom slikom?

To bi bila slika čovjeka koji stoji u prostoru između dva jezika i pokušava da razumije šta se dešava u tom međuprostoru. Taj prostor nije stabilan, ali je jedini u kojem tekst može nastati.

To „između“ nije ni pripadnost ni udaljenost, nego stalno kretanje, i upravo u tom kretanju nastaje pisanje kao proces koji nikada nije završen, ali stalno proizvodi nove oblike značenja.

Kako vidiš odnos između jezika i tišine u svom pisanju?

Tišina u pisanju nije odsustvo jezika, nego njegova granica i istovremeno njegov unutrašnji prostor. U trenutku kada rečenica prestane da objašnjava i počne da sugeriše, pojavljuje se tišina kao aktivni dio teksta. Ona nije praznina, nego napetost između onoga što je rečeno i onoga što ostaje neizrečeno.

U mom radu često me zanima upravo ta zona između izraza i zastoja. Postoje misli koje se ne mogu dovršiti bez gubitka njihove tačnosti, i u tom trenutku tišina postaje jedini način da se sačuva njihova struktura. Zato ne vidim tišinu kao prekid, nego kao produžetak jezika drugim sredstvima.

Koliko je važan ritam u tvojoj poetici?

Ritam je jedan od temeljnih, iako često nevidljivih elemenata pisanja. On ne mora biti vezan za metriku ili formalnu strukturu, nego za unutrašnje kretanje misli. U svakom tekstu postoji određeni puls, koji se mijenja u zavisnosti od intenziteta slike, emocije ili refleksije.

Ponekad taj ritam dolazi iz govornog jezika, ponekad iz sjećanja, a ponekad iz same strukture misli koja se razvija u trenutku pisanja. Kada tekst pronađe svoj ritam, on počinje da funkcioniše kao cjelina, čak i ako je fragmentaran po strukturi.

Ako bi morao opisati smisao pisanja danas, kako bi ga definisao?

Pisanje danas za mene nije pokušaj da se da konačan odgovor, nego način da se postave preciznija pitanja. U svijetu u kojem se značenja brzo mijenjaju, pisanje postaje prostor usporavanja, gdje se misao može zadržati dovoljno dugo da postane jasnija, makar i privremeno.

Smisao pisanja nije u zaključku, nego u procesu kroz koji se dolazi do privremenih oblika razumijevanja.

O Đorđu Brujiću

Đorđe Brujić, je rođen u Karlovcu, 7. decembra 1967. godine. Studirao je srpski jezik i književnost na Filološkom fakultetu.

Objavio knjige poezije: Novi pusti dani, Podgorica; Strah od šuma, Beograd; Uputstvo za putovanje, Zagreb; Kuća na ledu, Podgorica; Ulica za samoću, Podgorica; Poslednjeg dana veče, Podgorica; Sveća i slovo, Podgorica; Glinska srijeda, Podgorica.

Priredio je: Savremeno pjesništvo Srpske Krajine (Izbor iz savremene poezije Srba iz Hrvatske), Podgorica; Izbor iz ruske poezije druge polovine 20. vijeka, Podgorica i Slike 82 pjesnika (pregled novije srpske poezije iz Hrvatske), Podgorica.

Dobitnik je nagrada za književnost: Dragan Kordić, nagrade Stvaranje, Vidovdanske povelje, Uspenjske nagrade – Banja Luka, nagrade Luka Milovanov SPKD Prosvjeta iz Republike Srpske, Povelja za knjigu godine, Hrišćanska povelja HANU – Podgorica, nagrade Udruženja novinara Crne Gore i drugih nagrada, povelja i priznanja.

Poezija mu je prevođena na ruski, engleski, francuski, albanski, rumunski, makedonski i bugarski jezik.

Urednik je u magazinu Srpske narodne novine iz Podgorice.

Živi u Podgorici.

Razgovarao: M. Korlat