BEOGRAD - Nekoliko događaja posljednjih tjedana potvrđuje napredak u ostvarivanju Regionalnog programa stambenog zbrinjavanja u Hrvatskoj: od početka izgradnje doma za stare i nemoćne u Glini, preko podjele ključeva dovršenih stanova u Korenici, do skorašnjeg započinjanja podizanja stambenih zgrada u Kninu i Benkovcu. Zanimalo nas je kako se isti projekt odvija u Srbiji, koja treba zbrinuti najveći broj bivših izbjeglica, onih koji su se odlučili za integraciju u toj zemlji, o čemu smo razgovarali s Ivanom Anić Ćurko, rukovoditeljicom grupe za povratak, suradnju s međunarodnim organizacijama i odnose s javnošću srpskoga Komesarijata za izbeglice i migracije.
PET POTPROJEKATA
Koliko je trenutačno u Srbiji osoba izbjeglih iz Hrvatske?
Po podacima Komesarijata, u junu ove godine u Srbiji je bilo 35.295 izbeglih lica, od čega onih iz Hrvatske oko 20.000. Procenjujemo da se tokom proteklih godina u vašu zemlju vratilo oko 69.500 lica. Inače, na prvom popisu nakon ratnih dejstava, onom iz 1996., u Srbiji je bilo 537.937 izbeglica i 79.791 ratom ugroženo lice. Izbeglice na popisima sprovođenima u saradnji sa UNHCR-om prošlih su godina uvek u procentu ispod deset odsto optirali za povratak kao trajno rešenje, ne zato što se nisu hteli vratiti, nego zato što je obnova u suštini tekla sporo, pa još uvek više od 2.000 porodica čeka rešavanje zahteva u drugom stepenu. Nemogućnost ulaska u posed zauzete imovine i negiranje postojanja stanarskih prava od strane hrvatske države opstruirali su povratak u većoj meri. Stambeno zbrinjavanje i otkup stanova idu sporo, a tu su i drugi problemi koji preče održiv povratak Srba u Hrvatsku: isplata dospelih a neisplaćenih penzija, povrat poljoprivrednog zemljišta, dinarske i devizne štednje… Zbog svega toga najveći broj izbeglica se opredeljuje za integraciju u Srbiji. Ipak, Komesarijat i dalje donira humanitarnu pomoć povratnicima i povratničkim zadrugama. Tih akcije je bilo pre, tokom ove godine, a planirane su i ubuduće.
Koliko je tokom dosadašnjeg sprovođenja Regionalnog programa stambenog zbrinjavanja osigurano stranih sredstava, donacija pojedinih država i onih preko Evropske centralne banke, a koliko se za njega izdvaja iz budžeta Republike Srbije? Kolika su uopće izdvajanja države za ostale programe pomoći izbjeglima i raseljenima?
Kroz pet odobrenih potprojekata Regionalnog programa, vrednih oko 88 miliona evra, biće stambeno zbrinuto više od 4.000 porodica, i to kroz dodelu montažnih kuća za lica koja u vlasništvu imaju placeve, dodelu paketa građevinskog materijala za završetak započete izgradnje ili adaptaciju neuslovnih objekata u vlasništvu, kupovinu seoskih domaćinstava sa okućnicom te izgradnju stanova za socijalno stanovanje u zaštićenim uslovima i stanova koji se daju u zakup sa mogućnošću otkupa. Četiri potprojekta su u fazi realizacije, a peti, koji vuče najviše para – oko 40 miliona evra – potpisan je pre nekoliko dana. Potpisivanje sporazuma sa 29 opština na celom području Srbije biće obavljeno do kraja septembra. Iz budžeta Republike Srbije osigurano je od 2008. preko tri milijarde dinara za oko 8.500 trajnih rešenja, a više od 7.000 porodica podržano je u ekonomskom osnaživanju.
PREDNOST NAJUGROŽENIJIMA
Možete li detaljnije pojasniti što je već učinjeno?
U drugom i četvrtom potprojektu stanovi se grade u više od 30 opština koje su dale placeve i infrastrukturu i to je kontribucija Srbije u projektu. Izbor korisnika je završen, a projektovanje je u toku, pa izgradnja počinje početkom sledeće godine. Građevinske pakete već delimo, a šta se tiče dodele montažnih kuća, komisija već radi i određuje korisnike: u proceduri su svi koji su imali uredne dozvole i placeve. Nijedan potprojekat nije završen, svi idu uporedo jedan s drugim. Stanovi se grade u Bajinoj Bašti, Požegi, Subotici, Šidu, Rumi… Sada imamo projekat za 235 stanova u Beogradu, potpisan ugovor za oko 300 stanova u Novom Sadu i isto toliko u Beogradu, tako da se gradi i u malim i u velikim sredinama, u kojima i jeste najveći problem sa izbeglicama. Naravno, tokom višegodišnjeg sprovođenja programa brojke se menjaju, a prednost uvek imaju najugroženije porodice. Stalno snimamo stanje na terenu, jer se konstantno dešavaju demografske promene – deca se rađaju, ljudi umiru. Svako ima pravo da konkuriše, a komisije su tu da odaberu najugroženije.
Kakva je suradnja s ostalim partnerima Regionalnog programa, od UNHCR-a i donatora do nadležnih u drugim državama, Hrvatskoj, BiH i Crnoj Gori?
Saradnja sa partnerskim državama, UNHCR-om, OEBS-om, CEB-om i drugim donatorima je vrlo dobra: to je zajednički projekat i saradnja svih aktera je preduslov za njegovo uspešno sprovođenje i obezbeđivanje stambenih rešenja za najugroženije.
Uz ostalo, koordinatorica ste Komesarijata za područje južne Bačke: kakva su vaša iskustva s izbjeglim i raseljenim osobama u tom dijelu Srbije? Koliko su vojvođanske sredine u kojima većinu stanovništva čine nacionalne manjine prijemčljive za izbjeglice s prostora bivše Jugoslavije?
Na područje spomenutog okruga došlo je oko 74.000 izbeglica iz BiH i Hrvatske te oko 5.000 interno raseljenih lica sa Kosova i Metohije. Svetao primer u tom okrugu je opština Temerin, u kojoj mađarska nacionalna manjina ima značajno učešće u stanovništvu i koja se od početka aktivno uključila u sprovođenje Regionalnog programa, zbrinuvši velik broj lica. Već 2000. godine ta je opština odredila placeve za izgradnju stambenih zgrada i projekte samogradnje, a i danas aktivno učestvuju i u programu i u svim sličnim projektima iz budžetskih sredstava. Dobar je primer i opština Bački Petrovac (sa slovačkom većinom), u kojoj već dugo živi izvestan broj izbeglih: dobro su se uklopili, pa se za njih gradi zgrada sa osam stanova. Opštine su svesne da su izbeglice koje su uzele dokumenta Srbije odlučile da ostanu i žive u njoj i apliciraju za projekte kojima se stambeno zbrinjavaju njeni stanovnici. Konačno, ti ljudi žive u Srbiji više od dve decenije i tu nema nikakvih problema.
PRED NOVIM ISKUŠENJIMA
Kakvi su zadaci pred Komesarijatom u vrijeme masovnog izbjegličkog vala iz Azije i Afrike: koliko je takvih izbjeglica već u Srbiji i u kojoj ste mjeri uključeni u njihovo zbrinjavanje?
Komesarijat je pred novim iskušenjima, ali tu treba imati na umu naše iskustvo stečeno prilikom zbrinjavanja izbeglih iz BiH i Hrvatske tokom devedesetih. U saradnji sa drugim državnim organima pomažemo tražiocima azila, pružamo im urgentnu pomoć, a sve one koji uđu u azilnu proceduru zbrinjavamo u nekom od pet smeštajnih centara. Inače, od početka godine pa do 31. avgusta azilnu nameru izrazilo je oko 105.000 ljudi.
BEOGRAD - Nekoliko događaja posljednjih tjedana potvrđuje napredak u ostvarivanju Regionalnog programa stambenog zbrinjavanja u Hrvatskoj: od početka izgradnje doma za stare i nemoćne u Glini, preko podjele ključeva dovršenih stanova u Korenici, do skorašnjeg započinjanja podizanja stambenih zgrada u Kninu i Benkovcu. Zanimalo nas je kako se isti projekt odvija u Srbiji, koja treba zbrinuti najveći broj bivših izbjeglica, onih koji su se odlučili za integraciju u toj zemlji, o čemu smo razgovarali s Ivanom Anić Ćurko, rukovoditeljicom grupe za povratak, suradnju s međunarodnim organizacijama i odnose s javnošću srpskoga Komesarijata za izbeglice i migracije.
