Pregalac Ivo Vojnović

Knez Ivo Vojnović rođen je 9 decembra 1857 u Dubrovniku, u porodici dr. Koste Vojnovića. (1) Kao književnik Ivo Vojnović izrastao je iz slovinskog kulturnog kruga u Dubrovniku. (2) Bio je sudija u Hrvatskoj, kasnije upravni činovnik u Dalmaciji. Postao je 1907 godine dramaturg zagrebačkog pozorišta. Prva zbirka njegovih dela izašla je 1884 godine pod nazivom “Perom i olovkom”. Dve godine kasnije Matica Hrvatska izdala je “Ksantu”. Kasnije se bavio samo dramom. Izašle su “Psihe” 1889, “Ekvinocij” 1895, “Dubrovačka trilogija” od 1900 do 1903. Prvi deo je izašao 1900. “Smrt majke Jugovića” je izašla 1907, a “Gospođa sa suncokretom” 1912. Objavio je “Lazarevo Vaskrsenje”, “Akorde”, “Maškarate ispod Kuplja” i “Imperatrih”. Njegove drame prikazivale su se sem u Jugoslaviji, i u stranim pozorištima naročito češkim i poljskim. (3) Posetio je Beograd u aprilu 1912. Na povratku iz Beograda u Zagreb izjavio je dopisniku „Riječkog novog lista” : „ …Vratio sam se u svoju kuću. Vojnovići su živjeli i umirali slavom i tugom Srbije. … došao sam i ja, pa mi se činilo kao da nisam nigđe drugđe bio. Ta iz Dubrovnika do Beograda nema nego skok prostora,- a tradicije historije i običaja su još sve žive. Ta koliko sam dragih Dubrovčana našao ! I sjena velikog Orsata Pucića šetala se sa mnom po Kalimegdanu i po Terazijama. Imao sam njegove pjesme u ruci, pa čitao i gledao – i razumio sve. …. Bog me htio nadariti za sve pregaranje života, pokazujuć mi zemlju obećanja!” (4)

Na početku Prvog svetskog rata 1914 bio je uhapšen i sa ostalim uhapšenima stavljen vojnoj vlasti “na raspoloženje kao taoci” . (5) Zbog svojih spisa, drame „Smrt majke Jugovića” i slavljenja uspeha balkanskih saveznika bio je zatvoren kao talac i mnogo propatio. (6) Pregaoci iz Dubrovnika na čelu sa Ivom Vojnovićem sprovedeni su u tamnicu u Šibenik. Prilikom ukrcavanja na brod u dubrovačkoj luci rulja je vikala ne vodite ih dalje, ovde ih utopite ... .Zajedno sa njim bio je Kristo Dominković koji je opisao svoje uspomene iz taoštva i internacije u knjizi „Piljci i kržine”. (7) Bio je zatvoren u Sinju i Šibeniku. (8) Časopis “Sokolski Glasnik” podsetio je 1939 godine da se 30 avgusta navršilo 10 godina od smrti Iva Vojnovića. U članku se isticalo da je pisac “Majke Jugovića” i “Lazarevog vasksenja” bio jedan od najvećih bardova oslobodilačke borbe. Gotovo čitav njegov pesnički rad bio je posvećen ideji narodnog jedinstva Srba i Hrvata i žrtvama koje su pale za stvaranje slobode. Za jedinstvo nije radio samo perom, već je za vreme Prvog svetskog rata bio progonjen od austrijskih vlasti i povlačen po tamnicama. Pred kraj rata u Zagrebu, i ako bolestan, postao je simbol oslobodilačke borbe. Njegov jubilej, pretvorio se u protivaustrijsku demonstraciju. Stekao je slavu i dramama “Dubrovačka trilogija”, “Ekvonocij”, nizom pripovedaka i pesama.

Sokolstvo se sećalo sa dubokim pijetetom velikog pesnika i klicalo mu : Slava ! (9) Sokoli su proslavili pesnika Ivu Vojnovića u Osjeku maja 1918. (10)
Posle Prvog svetskog rata živeo je u Dubrovniku. Prisustvovao je otvaranju Pomorske vojne akademije u Gružu 1923. (11) Antun Farčić štampao je u Srpskoj štampariji u Dubrovniku knjigu „Stihovi”. U njoj je opevao svoje tamnovanje u Prvom svetskom ratu. Predgovor u knjizi napisao je Ivo Vojnović. (12) Prisustvovao je poseti kralja i kraljice Dubrovniku 1925 godine i primetio da je Stradun okićen cvećem izgledao : „Kao kakav otmeni salon za primanje“. (13)

Sem pozorišta i sokolske diletantske sekcije širom Jugoslavije izvodile su njegove pozorišne komade. Sokolska diletantska sekcija u Dubrovniku izvela je na sokolskoj akademiji 2. decembra 1928. Vojnovićev I čin „Lazareva Vaskrsenja”. Društvo je telegrafski zamolilo bolesnog Iva konta Vojnovića u Beogradu, da dozvoli prikazivanje komada. On je telegrafisao : „Dozvoljujem vrlo rado da se prikaže moje „Lazarevo Uskrsnuće” pod vrsnim vodstvom Boža Bubala, oslobodivši predstavu od svih tantiema. Sretni bili i sretno uspjeli. Želim mojim Sokolima i Dubrovniku – Ivo Vojnović”. Po izvršenoj akademiji društvo je poslalo telegram Vojnoviću u Beograd : „Sa vrlo uspjele akademije razdragani „Lazarovim Vaskrsenjem” zanosno pozdravljamo auktora, želeći Vam svaku sreću i skori povratak u našu Dubravu. – Sokolsko društvo”. (14) Umro je 30 avgusta 1929 u Beogradu u 72 godini nakon duge i teške bolesti. Beograd ga je ispratio sprovodom na željezničku stanicu, odakle su ga prevezli u Dubrovnik, da ga sahrane u porodičnu grobnicu kod sv. Mihajla. Dubrovnik je bio u crnini. Sahranjen je u prisustvu kraljevog zastupnika, zastupnika vlade, Hrvatskog književnog društva, Matice Hrvatske, svih humanih i kulturnih društava iz Dubrovnika, zastupnika građanskih i vojnih vlasti i mnoštva naroda. Naročito brojno bilo je učešće sokola na sahrani. U članku u “Sokolskom Glasniku” istaknuto je da oni smatraju da dela po kojima će Ivo Vojnović ostati besmrtan bila “Smrt majke Jugovića” i “Dubrovačka trilogija”. (15)

Nacionalni pregalac Ivo Vojnović bio je jedan od najvećih bardova oslobodilačke borbe pre Prvog svetskog rata. Zbog svojih dela i predratnog slavljenja uspeha balkanskih saveznika za vreme Prvog svetskog rata bio je progonjen od austrijskih vlasti i povlačen po tamnicama. Pred kraj rata u Zagrebu, i ako bolestan, postao je simbol oslobodilačke borbe. Njegov jubilej, tada se pretvorio u protivaustrijsku demonstraciju. Njegovi pozorišni komadi prikazivali su se u Jugoslaviji, i u stranim pozorištima naročito češkim i poljskim. Sem pozorišta i sokolske diletantske sekcije širom Jugoslavije izvodile su njegove drame. Njegove pregalaštvo i zasluge isticala je sokolska štampa.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

Napomene :

1. “Knez Ivo Vojnović”, “Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 15 septembra 1929, br. 18, str. 3;
2. Nikola Ivanišin, „Dubrovačke književne studije“, Dubrovnik, 1966, str.66, 157;
3. “Knez Ivo Vojnović”, “Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 15 septembra 1929, br. 18, str. 3;
4. Prof. S. Roca, „Veze Dalmacije sa Beogradom i Srbijom”, „Beogradske Opštinske Novine”, Beograd, Juli-Avgust 1940, br.7-8, str.642;
5. Milan Ž.Živanović, „Dubrovnik u borbi za Ujedinjenje”, Beograd, 1962, str.279, 285;
6. „Ivo Vojnović”, „Sveznanje”, Narodno delo, Zagreb, 1937, str. 394;
7. Kristo P. Dominković, „Piljci i kržine“, Uspomene i refleksije iz taoštva i internacije 1914–1917, Dubrovnik, Srpska štamparija, 1922;
8. “Knez Ivo Vojnović”, “Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 15 septembra 1929, br. 18, str. 3;
9. “Deset godina od smrti I. Vojnovića”, “Sokolski Glasnik”, Beograd, 4 septembar 1939, br. 35 i 36, str. 4;
10. „Sveslavensko sokolstvo”, Beograd, 1930, str. 140; „Rad osječkog Sokola”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, februar-mart 1924, br. 2-3, str. 21;
11. „Slavlje naše ratne mornarice”, „Narodna Svijest”, Dubrovnik, 6. novembra 1923, br. 47, str. 2;
12. Antun Farčić, „Stihovi”, Dubrovnik, 1924;
13. Stanislav Krakov „Preko Visokih Dečana i Lovćena u Primorje“, str. 82, 111, Almanah Jadranske Straže za 1926 godinu, Izdaje Jadranska Straža Glavni Odbor Beograd 1926;
14. „Spomenica 25. godina sokolskog rada u Dubrovniku”, Sokolsko društvo Dubrovnik, Dubrovnik, 1929, str. 77, 78, 79, 80, 81, 82, 87;
15. „Knez Ivo Vojnović”, „Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 15 septembra 1929, br. 18, str. 3;