Maternji jezik NS 19
NOVI SAD - U Srpskoj Atini, budućoj Evropskoj prestonici kulture (2021), u Novom Sadu, prelijepom gradu na Dunavu, gdje Nenad Grujičić živi i stvara skoro pola vijeka, promovisana je njegova čuvena knjiga pjesama, „Matrenji jezik“, u svom četvrtom dopunjenom izdanju koje je nedavno štampala beogradska Prosveta. Iako je u toku Sterijino pozorje na koje novosadska publika ovih dana odlazi u velikom broju, i pored nekoliko značajnih kulturnih događaja u Novom Sadu u isto vrijeme kada je zakazano i predstavljanje „Maternjeg jezika'', Gradska biblioteka je bila puna. Pa, i pored mirisa lipa u lijepoj proljećnoj večeri, publika je došla u biblioteku da poprati jedinstvenu promociju pjesničkog prvenca Nenada Grujičića, koji se pojavio daleke 1978. godine u ediciji „Pegaz“ Književne omladine Srbije.

Na promociju je došao i ugledni pisac i profesor (u penziji), Filozofskog fakuzlteta u Novom Sadu, Petar Milosavljević, koji je studentu Nenadu predavao teoriju knjževnosti. Pjesnik Grujičić se sjećao tih dana i ukazao na veliku podršku koju mu je profesor Milosavljević kao maldom pjesniku davao. Prije svega, kao urednik Letopisa Matice srpske, objavio je čak deset pjesama Nenada Grujičića u legendarnom časopisu, baš u vrijeme pojavljivanja „Maternjeg jezika“. Zatim, istakao je Grujičić, profesor je predložio njegov studenstkli seminarski rad, esej o poemi „Javna ptica“ Milana Dedinca za Brankovu nagradu Matice srpske, što se i dogodilo te 1978. godine. Na svečano uručenje nagrade u Matici srpskoj, sjetio se Grujičić, profesor Milosavljević je pozvao cijelu studentsku klasu od 45 mladih ljudi na tadašnjoj grupi jugoslovenska i opšta književnost. Međutim, došao je samo jedan student sa grupe – Danilo Jokanović porijeklom iz Crne Gore, danas pjesnik i urednik u izdavačkoj kući Gramatik. „Shvatio sam tada“, rekao je Grujičić, „da se svi ne raduju mome uspehu i da ne doživljavaju književnost kao ja, sudbinski, te sam morao, odlučno, sam nastaviti svoj pesnički i javni put, krčiti sopstvene staze i bogaze, ne osvrćući se na prepreke i iskušenja, uvek radosno i nadahnuto, uvek do kraja posvećeno i odano maternjem jeziku i pesničkom daru, bez obzira i na neke druge novosadske književne krugove i redakcije, koji su se više bavile ogovaranjima i saplitanjima mladog pesnika nego konkretnom podrškom i razumevanjem“.

O četvrtom dopunjenom izdanju „Maternjeg jezika“ govorili su Rastko Lončar, Damir Malešev i Dušan Zaharijević. Pisac pogovora ovom izdanju Grujičićevog prvenca, Rastko Lončar, pored ostalog, rekao je sljedeće:

„Za ovu priliku proširena sa još šest pesama – pri čemu autor nalazi dosta simboličkog u pogledu broja zastupljenih pesama, kako pre četiri decenije, tako i danas – knjiga Maternji jezik je jedan od elitnih primera poezije koja poništava svaku predrasudu po pitanju eventualnog „roka trajanja“. Poezija Nenada Grujičića nije samo u odnosu sa aktuelnom, stvarnošću kraja osme decenije prošlog veka, već stvarnošću na jednom apstraktnom, jednom apsolutnom nivou. Isto tako, ni ličnost autora nije omeđena njegovim epidermom, krštenicom i biografskim podacima, već je dovedena na jedan vanvremenski nivo, nivo jedne univerzalnosti koja predstavlja praktično neprekidnu dijalektiku samopotvrđivanja sopstva destruktivno-konstruktivnim dejstvom poezije. Maternji jezik je, ukoliko se sa distance od četiri decenije posmatra, zaista knjiga koja je najavila poeziju postmodernizma i označila udaljavanje od aktuelnog načina pevanja, od verizma i visokomodernističkog tradicionalizma. I njen značaj u tom smislu je nepobitan. Ipak, pojava ove knjige nije od važnosti samo za autore budućih prošlosti književnosti (sic!) – ona je jednim od temeljaca novog poimanja poezije kao fenomena ljudske delatnosti, umetničkog dometa jednog naroda. Maternji jezik stoji kao dokaz o zrelosti umetničke svesti srpske književnosti, kao poezija koja ima svest o jeziku, te o literarnoj prošlosti i empirijskoj stvarnosti i koja, u dodiru ova tri faktora sa specifičnom unutrašnjom energijom pesnika i kompleksnom emotivno-psihološkom strukturom njegovog lirskog „dvojnika“, predstavlja primer sazrelog, pesničkog glasa koji bez mucanja, lutanja i bilo kakvih nesigurnosti – a sa opčinjavajućom uverenošću u ono što peva – jasno slika izražajnu snagu jedne literature i jedne jedinke.“

O Grujičićevom stvaralaštvu, Damir Malešev napisao je u posljednjih četvrt vijeka nekoliko izvanrednih eseja. Na promociji novog izdanja „Maternjeg jezika“, rekao je i ovo:

„Šta reći novo o zbirci pesama Maternji jezik, a da to ne bude prepisano, ili usiljeno i pošto-poto originalno? Poveden i zaveden Borhesovom idejom kako svaka knjiga na svetu ima svoju kontra-knjigu, ili, bolje rečeno, kako svaka poetika ima svoju anti-poetiku, poverovao sam da sam pronašao jedno stvarno i svima čujno sazvučje između književnog prvenca Nenada Grujučića, Maternjeg jezika, i zlatne niti poetike Momčila Nastasijevića, maternje melodije.

Tačno četiri decenije nakon Nastasijevićeve smrti, 1938. godine, objavljeno je prvo izdanje „Maternjeg jezika“. Da ovde nije reč samo o površnom ili slučajnom podudaranju naslova i naziva, pokazaće mnogi i raznovrsni uvidi u Grujičićevo stvaralaštvo, odnosno, njihova tačka preseka koja se gotovo matematički izvesno ukazuje. Mnogi su učeni ljudi pisali o ovoj knjizi i saglasili se u vezi sa sledećim: ona je autopoetička, metapoetička, avangardna, sveža, humorna, ironična, demitologizujuća, ambiciozna, brutalna, hipermoderna, stražilovska... i mnogo toga još. Povodom ove ambivalentne veze Nastasijević – Grujičić, potrebno je da se istakne i sledeće: iako po školskim kriterijumima Nastasijević ne spada u tzv. „srpsku modernu“, on ipak jeste pesnik „modernih tendencija“. Grujičić je, nesumnjivo, postmoderan. Njih dvojica su, tako, antipodi. Nastasijevićev lirski subjekt je patetičan u najtradicionalnijem smislu te reči, dok Grujučićev pesnik, sa jedne i sa druge strane hartije, neretko ispaljuje jedno ironično i samoironijsko „ah!“. Nastasijevićeva eliptičnost i naizgled artificijelna leksika dijametralni su u odnosu na Grujičićevo „piskaranje po papiru“, kako on sam kaže, provocirajući sluh i vrednosne stavove savremenog čitaoca. Novo pesnikovo „To“ (u istoimenoj pesmi) je samoironijski racionalno, kao što je i tašto u svom intelektualnom, samozadovoljstvu, i svetlosnim godinama je daleko od Nastasijevićeve ekstaze “I to pa to, i sve to!“. Nastasijevićeva maternja melodija prepoznaje sebe u jednom grotesknom i karikaturalno lucidnom obličju ogledajući se u mnogim pesmama Nenada Grujičića.

Nije ovde reč o pukom eksperimentisanju, mada i toga ima (sasvim legitimno) – ovde je reč o autentičnom pevanju sebe kroz biće jezika. Pesnik je „zakleti tumač zelenog jezika“, po rečima Ivana V. Lalića. Zeleni maternji jezik ima i svoju „mušku“ stranu koja mu daje karakter i koja mu naznačuje smisao postojanja i životni put. Za Grujičića, to su antologijski biseri narodnog pevanja njeogovog zavičaja, Ojkače. One su sam život doveden do savršene poetike: nežne, brutalne, humorne, lascivne, mudre, proročke i mesečarske. One su otelotvorenje muškog principa u maternjoj melodiji i maternjem jeziku. One su pršljenovi kičmenog stuba Grujičićevog pevanja. Svaki živi i zdravi postmoderni kalem ima da se nakalemi na to večno živo i zeleno stablo.“

U opsežnom eseju, mladi pjesnik i kritičar Dušan Zaharijević je, pored ostalog zapisao: „Poezija Nenada Grujičića iz knjige Maternji jezik predstavlјa promišlјanje poezije i jezika poezijom i jezikom. Svestan je pesnik značaja maternjeg jezika i jezika uopšte. Ne radi se samo o shvatanju jezika kao elementa identiteta, već i kao umetničkog medija pomoću kojeg i kojim pesnik stvara i promišlјa svet i sebe. U svojim nastojanjima on seže do najranijh sećanja koja dotiču dan kada je prvu put uzeo olovku u ruke u nacrtao liniju (pesma Običaj). To je linija smisla koja prolazi kroz srce i nastavlјa se do porođajnog mesta – kako pesnik peva u pesmi Običaj, putovanje kroz nejasne predele pesme koje je otpočelo u prvoj knjizi i još uvek traje. Jasno je već iz naziva knjige da su osnovni elementi knjige Maternji jezik upravo jezik, pesma i sam proces stvaranja. Ono o čemu peva, Grujičić naziva TO, to je ono neiskazivo i nemoguće. Međutim, iako je TO nemoguće, bez tog nemogućeg nije moguće pevati, a opet nemoguće ga je ispevati. Čitav proces stvaranja pesnik doživlјava kao ''veliku pometnju. On pokušava da odgovori na pitanje šta je poezija. Ona je za njega mogućnost izbavlјenja, i to ne samo onog duhovnog, nego i izbavlјenja jezika, jezikom i u jeziku.“



Nenad Grujičić je govorio u nekoliko navrata po tri pjesme iz „Maternjeg jezika“, poslije svake nagrađen aplauzima publike. U završnoj riječi, zahvalio je kritičarima i prisutnoj publici na pažnji kojom su se posvetili knjizi. Na samom kraju naizust je izgovorio pjesmu „Moć koja nije“ koja je nedavno prevedana u Jerevanu na jermenski jezik, a koju je svojevremeno komponovala čuvena kantautorka i muzička umetnica iz Novog Sada, Ljuljana Petrović, i često izvodila u okviru svojih kultnih programa „Pevam pesnike“.

Nenad Grujičić: MOĆ KOJA NIJE

Isto je pisati o ružama
prije
ili poslije kiše.

Pišem o svemu
ne bih li osvojio
golema prostranstva.

Ima stvari
i pojava
o kojima niko nikad ne pjeva
a one su takođe pjesme
jer same sebe pjevaju
ne čekajući mene
i meni slične.
Šta Vi mislite o ovome? Podijelite ili komentarišite tekst! Pratite nas na Facebook-u i Twitteru!


Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne održavaju stavove portala Banija Online. Ukoliko prenosite ovaj tekst na drugi sajt, a Banija Online je naznačena kao izvor / autor teksta, molimo da i to prenesete po mogućnosti sa linkom ka izvornom tekstu.
reklamirajte se cbc