Sviranje na tamburicama - samicama nematerijalno kulturno nasleđe Srbije

BEOGRAD - Krajem prošle godine u Nacionalni registar nematerijanog kulturnog nasleđa Republike Srbije upisano je sviranje na tamburicama-samicama.

Ova vrsta sviranja bila je najzastupljenija na Kordunu i u nekim djelovima Banije, Like, Slavonije i još u nekim mjestima u Krajini. Najpre konolizacijom, a potom i izbegličkim talasima, nastavnjeno je da se njeguje u mjestima u Srbiji koja su naselili Krajišnici. Upravo su i oni bili pokretači da se sviranje na tamburicu-samicu uvrsti u registar nematerijalne kulturne baštine i na taj način zaštiti i sačuva od zaborava. Njihovu inicijativu su prihvatili Muzikološki institut SANU i Muzej Vojvodine koji su bili zvanični predlogači uz priložena stručna mišljenja potkrepljena snimcima i drugim prilozima.

A sve je pre nekoliko godina krenulo iz Čonoplje, mjesta kod Sombora naseljenom pretežno Kordunašima i Ličanima. Tamošnji KUD „Vuk Karadžić“ je, između ostalih, gajio i tu vrstu narodnog stvaralaštva donijetu iz „starog zavičaja“. Organizovani su kursevi sviranja na tamburicama pa su mnogi bili u prilici da sa klina skinu ovaj instrumet đedova i očeva, prispjelu u kolonizaciji sa Korduna i drugih krajeva prvih godina poslije rata. Entuzijazma nije nedostajalo pa su u Čonoplji organizovali i festival „Kordunaška samica – zavet predaka“ na kojem su učestvovali „samičari“ iz susjednog Kljajićeva, kao i iz Odžaka, Inćije, Beograda, Bačkog Gračaca, Bačkog Brestovca i drugih mjesta. Ova manifetacija, ali i nastui pjevačkih i folklornih grupa uz pretnju tamburica-samica na festivalima i smotrama širom zemlje privukli su pažnju etnomuzikologa koji su Milki Bosnić, tadašnjoj predsednici KUDa, predložili da pokrenu postupak „zaštite“ sviranja na kordunašku samicu.

Zanimljivo je da su u prikupljanju građe, odnosno snimanju sviranja na ovom tradicionalnom instrumentu, brojnim tamburašima iz Srbije pridružilo i nekoliko iseljenika iz Amerike, poput Stanka Ćane Bijelića Kordunaša koji živi u Hamiltonu u Kanadi.

Stanko Ćane Bijelić
Uvrštavanje sviranja na tamburicu-samicu u nematerijalno kulturno nasleđe je veliki uspjeh ali i obaveza da se ova vrsta sviranja sačuva od zaborava, da se što više i što češće „viđa“ na našim smotrama i zavčajnim druženjima. Tako smo već nekoliko puta, čak i „preko velike bare“ u Čikagu, Hamiltonu i Nijagari mogli da u nastupuma tamošnjih srpskih folklornih ansambala primetimo prisustvo ovog tradicionanog instrumenta. Najdalje su ipak otišli oni koji su sve i pokrenuli – KUD „Vuk Karadžić“ iz Čonoplje. Svaki nastup im je uz pratnju ove tamburice, a ko želi može na njihovim kursevima da nauči i da svira. Na taj način ovo umjeće uspešno prenose na mlađe naraštaje, što upravo i jeste cilj zaštite nematerijalnog kulturnog nasleđa.

Tamburica i u Čikagu
Registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Republike Srbije uspostavljen je 20. jula 2012. godine i u ovom trenutku sadrži 63 elementa upisana na Listu elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa. Prvi na listi je Krsna slava, a 63, trenutno i poslednja je sviranje na tamburicu-samicu. U ovaj registar je odmah po njegovom uspostavljanju upisana izvorna krajiška pjesma ojkača. Pored navedenih upisana su tradicionalna zanatska znanja i veštine, društvene prakse, običaji i verovanja, izvođačke umetnosti - igre, pesme, muzika, koje su zajednice u Srbiji sačuvale do današnjih dana, prepoznajući ih kao deo identiteta.

Festival "Kordunaška samica zavet predaka" u Čonoplji

ŠTA JE SVIRANjE NA TAMBURICU-SAMICU?

U kratkom opisu Nacionalnog registra nematerijalnog kulturnog nasleđa Republike Srbije piše da samice / tamburice (ponekad: tambura, pa i tambure – mn.) pripadaju porodici trzačkih žičanih instrumenata. Karakteristične su za tzv. dinarsku kulturu, tradicionalno se koriste kao solistički instrumenti usled svoje melodijsko-harmonskoj prirode (odakle i naziv), pa čak i kada sviraju združeno, sve imaju istu funkciju.

 
Na samicama se sviraju melodije igara i pesama, a samičar je najčešće onaj koji započinje pesmu. Repertoar čine igre tipične za matično područje, uključujući ranije donete iz drugih krajeva (posebno iz Slavonije), ali i melodije koje su uključili u repertoar tokom života u Srbiji.