Laureati nagrade "Stražilovo" Živko Nikolić, Ana Ranđić, Anđela Cvijetinović i Georgije Marković

 

Žiri Brankovog kola u sastavu Nenad Grujičić, Rastko Lončar i Bojana Jelenković, na završnoj sednici 11. juna 2026. doneo je jednoglasnu odluku da nagrada „Stražilovo“ pripadne Živku Nikoliću, za ukupni pesnički opus, a za zbirke poezije objavljene u Brankovom kolu: Ani Ranđić za njenu treću po redu knjigu Šum na srcu, Anđeli Cvijetinović i Georgiju Markoviću, za najbolje pesničke prvence, Bočni vez i Jedan produženi raspust.

Živko Nikolić (1958), osnovnu školu učio u selima Koprivnica i Salaš u istočnoj Srbiji, gimnaziju završio u rodnom Zaječaru, studirao jugoslovensku i svetsku književnost na Filološkom fakultetu u Beogradu. Bio je član redakcije studentskog književnog časopisa Znak na istom fakultetu. A u periodu od 1984. do 1988. godine radio kao sekretar Književne omladine Srbije (1984-1988) . Zajedno sa Vladimirom Pištalom 1988. i 1989. godine objavio dva broja Alamanaha beogradske manufakture snova i učestvovao u osnivanju i radu ove grupe pisaca. Jedan je od osnivača 1992. godine Književnog društva Sveti Sava, u kome obavlja funkciju glavnog i odgovornog urednika. Bio je sekretar redakcije i urednik lista Novine čitališta beogradskog Od 1992. godine radi kao knjižničar u Biblioteci grada Beograda.

Objavio knjige poezije: Približavanje, 1982,, Beli vid, 1986, Neobični dani, 1987, Buđenje u predvečerje, 1989, Istočne zone, 1992, Vajanje pene, Beograd, 1994, Početak leta, 1994, Ispod praha, 1997, Prah i nada, Beograd, 2000, Pokretne vatre, 2002, Nevidljiva boja, 2004, Severnjača, 2005, Glineno ogledalo, 2005, Izvor na kamenu, 2007, Seoba u nevreme, 2010, Pevanje, prah i nada, Beograd, 2014, Obećanje, 2014, Najveća radost, 2016, Kažiprst putuje, 2018, Svetlost na dnu, 2020.

Živko Nikolić dobitnik je nagrada: Đura Jakšić, Pečat kneza Lazara, Euridikin venac, Rade Tomić i druge. Poezija mu je prevođena na španski, rumunski, francuski, engleski, ukrajinski, slovenački, švedski, mađarski, makedonski, italijanski i bugarski. Zastupljen u dvadesetak antologija na srpskom i u nekoliko na stranim jezicima

Od svoje prve knjige Živko Nikolić je zadržao kontinuitet pesničke vatre koja ne prestaje da se čudi i raduje svetu. Njegovo poverenje u magiju pesničke reči jedinstvene je snage i čarolije u savremenoj srpskoj poeziji. Potpuna posvećenost pesništvu i književnosti, sa osećanjem da poezija vrhuni u svemu, formirala je autentičnog stvaraoca. I obožen i oljuđen, pesnički plamen Živka Nikolića traje u vremenu kao dokaz neuništivosti talenta u maternjem jeziku. Njegova poezija reprezentativni je primer radosne žrtve u nepokolebivom trajanju na javnoj kulturnoj sceni, u neusahlom jedinstvu nade, vere i ljubavi. Opevati svet i ženu, na primer, kao deo Božje tvorevine, putokaz je simbiotične moći jezika i prirode, neba i zemnog bića koje nezadrživo opeva.

Pesnik živog nadahnuća i jake imaginacije, autor brojnih pesama, ciklusa i knjiga koji zavređuju najveću pažnju čitalaca u rasponu od „najobičnijih“ do „najupućenijih“. Raznovrsnih tema i motiva, ova poezija iznenađuje prizorima koje „izbacuje“ sa neprestanim čudesima života i snova, godišnjih doba i čoveka kao svetinje. Njegovu poeziju naseljavaju oblaci, nebo, zemlja, vetar, telo, voda, drvo, prah, protok vremena, mladost-starost, dodiri, žena, čovek, seobe materijalnog i nematerijalnog, i konačno duša kao velika tajna i neuništiva nebeska čestica: „I voda jesi, znam./ I krljušt sunčeva./ Taj svetli plam/ u mojim očima./ I jesi ćutanje./ I pesma,/ koja još nije počela.“

Nagrada „Stražilovo“, za ukupni pesnički opus, zasluženo odlazi u ruke elementarnog pesnika kakav se ne rađa često, pesnika koji nastupajući i na Brankovom kolu, ne slučajno, prislužio je prošle godine plamen sveće i položio cveće na grob Branka Radičevića, večno mladog korifeja srpskog romantizma, uz spomenik podignut daleke 1885. godine na vrhu Stražilova, gde stoji zlatni natpis: „Branku – srpski narod“.

Ana Ranđić (1973). osnovnu školu i gimnaziju završila u Čačku. Diplomirala na grupi srpski jezik i književnost na Filološkom fakultetu u Beogradu. U jednoj od najstarijih srpskih gimnazija, u rodnom gradu, danas predaje književnost. Koautor je Disovizije, programa za mlade, koji se već dve decenije održava u okviru manifestacije Disovo proleće. Objavila knjigu poezije La linea (2017) i zbirku lirske proze Cvetni mehanizam (2024). Nova zbirka poezije Šum na srcu Ane Ranđić predstavlja kompletnu pesnikinju, najpre, u domenu svesti o sopstvenom književnom radu. To pokazuje njen učestali dijalog sa minulim duhovnicima, pesnicima, piscima, teoretičarima, umetnicima, muzičarima, režiserima i slikarima (Patrijarh Pavle, Brana Crnčević, Maksim Gorki, Paul Hajze, Džo Stramer, Mik Džouns, Despot Stefan Lazarević, Sima Pandurović, Đuzepe Tornatore, Duško Trifunović, Goran Bregović, Artur Rembo, Versemeleon, Volt Vitmen, Miloš Crnjanski, Fjodor Dostojevski, Hemingvej, Borhes, Danilo Kiš, El Greko i drugi.)

U nagrađenoj knjizi Šum srca, Ana Ranđić peva i o ljubavi koju smo „naučili u danu pogubljenja“. Takvi prizivi ljubavi ustvari su imenovanje onoga što zovemo agape, ljubav neba na zemlji, zajednička, među ljudima, i u svakoj jedinki. Trpeza ljubavi hrišćanske, koja vrhuni evharistijom, pričesnim darovima za spasenje.

Pred nama je knjiga bogatog jezika, raznovrsnih tematskih polja, vidljivog bdenja nad svakim stihom i rečju. Poezija široke imaginacije, kojoj nije dovoljno da se osami samo u zadovoljstvu ličnih vizija. Ana Ranđić potpun duhovni oslonac pronalazi tek u zonama obilnog čitanja. I to je ono što se sabira u njenoj poeziji, u dubokoj je svezi sa onim što nas okružuje tražeći duhovni centar koji peva. Neka ova knjiga i jedinstvena nagrada „Stražilovo“ donesu stvaralačku radost u iskreno pruženoj ruci Brankovog kola.

Anđela Cvijetinović (1979), osnovnu školu pohađala u Banjaluci, Červaru, Rovinju, Malom Zvorniku i Beogradu. Gimnaziju i Akademiju umetnosti (u klasi Nikite Milivojevića i Anite Mančić) završila u rodnom Beogradu. Pesnički prvenac Anđele Cvijanović, Bočni vez, pokazuje zrelost impregniranu golim životom i složenim iskustvima raznih nivoa. Pojavljuju se pesme koje stvaraju živi đerdan jezika u „ludom“ maštarijumu. Iz sna se bude zatrpane reči i počinju da svetle i mirišu, da dodiruju i ljube.

Pred nama je knjiga poezije, Bočni vez, koja raduje, oplemenjuje i nadvladava inerciju prosečnog, a svakodnevne navike i prepreke postaju materijal za umetnički rad u jeziku. Ovo je knjiga poezije koja ne folira. Suočavamo se sa umetničkom istinom u jeziku koji je u stvaralačkoj temperaturi što jurodivo „bunca“ i otkriva naličje života. Pesnički čin kao most kojim autorka spaja obale ogoljenog života i svog umetničkog bića.

Prvenac Anđele Cvijetinović predstavlja lepo okrepljenje ne samo njene stvaralačke prirode, već i naše nove pesničke scene. Otvara i mogućnosti kreativnog ispoljavanja poezije kao svojevrsne terapeutske moći. Po mitologu Veselinu Čajkanoviću, ta vrsta govora poseduje apotropojonsko dejstvo, postaje amajlija što štiti od uroka i negativnih sila. Poželimo Anđeli Cvijetinović da joj ova knjiga i nagrada „Stražilovo“ budu konkretan oslonac za nova nadahnuća i rezultate.

Georgije Marković (2007), u rodnom Aranđelovcu završio osnovnu školu, a potom nedavno Karlovačku gimnaziju. Upisao komparativistiku na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. U nagrađenoj knjizi-prvencu Jedan produženi raspust, pesme nastaju iz prirodnog izvora dara. Najpre, to je jedno snažno, i za pesnike neminovno osećanje prolaznosti i čovekove smrtnosti. Ali, potom, i svest o duhovnoj (ne)moći takvog bića, grešnog i slabašnog: „O Gospode/ Oprosti slugi tvome/ Što nije imao oči da vidi.“ I, kako reče engleski Branko – Džon Kits (živeo dvadeset šest godina): „Ako poezija ne dolazi prirodno kao i drveću lišće, bolje je da uopšte ne dolazi.“ Tu vrstu percepcije nemaju svi, to je privilegija odabranih.

Svest o stvaralačkoj povlastici uočavamo u pesmama Georgija Markovića koji u isti mah opeva i sjaj i senku, i lice i naličje sveta. Uzgred, kajući se kao hrišćanin, spreman je da, „sitan i grešan“, neprestano traži oprost. Georgije Marković, dakle, vrhuni tamo gde se otvaraju monaški zazivi i psalmična uznošenja povodom ljudske i lične raslabljenosti i ogrehovljenosti.

Mladi pesnik ima svest i o vremenu u kome živi, uviđa njegove slabosti i deformacije, opire se nepravdi i torturi. Ljudska priroda u mladim godinama ne zna za granice, neprestano teži ka nemogućem, onako kako Andrić kaže: „Mladost nalazi snage i vremena za sve; mlad čovek ne vidi kraja ni svojoj snazi ni svome vremenu.“

U nagrađenoj knjizi javljaju se i teme na relaciji ženskog i muškog odnosa, naslućenog upravo iz pupoljka mladosti i (ne)iskustva, te iz tradicionalnih odnosa u porodici (deda, otac, brat, sestra...) ili, pak, iz žala za minulim „profesorom i prijateljem“ koji ga je učio poeziji.

U mladom biću proklijala je mudrost o životu i ljudima, i našla svoje mesto u stihovima. Uza sva iskušenja i nadahnuća, pred darovitim Georgijem Markovićem nalaze se putevi otkrivanja i književnog sazrevanja. Poželimo mu mladom da sa nagradom najlepšeg imena na srpskoj knjiženoj sceni istrajava i rascvetava darivane mu duhovne semenke.

Nagrada „Stražilovo“ laureatima će biće uručena 12. septembra na jubilarnom 55. Brankovom kolu koje će trajati od 11. do 21. septembra u Sremskim Karlovccima, na Stražilovu i u Novom Sadu.