Satrepet svega što postoji : o knjizi Miloša Kordića

Miloš Kordić

Neko je već zapazio kako Sartrov naslov Biće i ništavilo ne ostavlja baš ništa izvan svog tematskog i problemskog okvira. Samo bi još Život mogao imati uporednu meru motivskog bezgraničja. Odlučujući se za ovakav naslov svoje knjige, Miloš Kordić kao da ima na umu krilaticu Marine Cvetajeve „Život je moja specijalnost”, ili, kako bi rekao naš Aleksandar Popović: „Osim života, ja nemam drugogo zanata”.

Kao zamišljena slika sveta, život sa pesnicima i filozofima ukazuje se u najrazličitijem svetlu i značenju – po Šekspiru samo kao jedna senka koja se kreće, po Šeliju kao raznobojna kupola, a u Bergsonovom viđenju kao tane koje se rasprskava u deliće od kojih opet nastaju tanad. Ne pominjući ova Raselova podsećanja, sam, pak, Kordić u belešci na kraju knjige navodi definicije života iz pera Ajnštajna, Gorkog i Roberta Frosta, od kojih ovaj poslednji na zaključnom, privilegovanom mestu beleške kaže: „Sve što sam naučio o životu može se svesti na tri reči: život ide dalje”.

Svestan rizične opštosti naslovne lekseme, Kordić i u pomenutoj zabelešci i na više mesta u svojim regularno rimovanim katrenima pokazuje kako naslovna reč u njegovom životnom i stvaralačkom slučaju ima smisao i težinu neponovljivo individualnog umetničkog stava i govora, a ne, recimo, sentecioznu i uopštavalačko-refleksivnu pobudu mudroslovnih pretenzija. „Cijeli život”, kaže pesnik, „borio sam se da udahnem duboko. Da udahnem skriveni miris proljeća ili jeseni, da udahnem glas šume i njene ptice, glas djeteta, srne i rzz meni oduvijek dragog konja. Da udahnem i izdahnem iz udahnutog glasa i mirisa ono što pripada slici koja će moći da se zapiše riječju koju je to udahivanje otkrilo, pa mi je i darovalo.”

Slike koje pesnik „zapisuje”, uz one pomenute, svojim mnoštvom i raznovrsnošću oblikuju osobenu poetsku monografiju Banije i rodne Komogovine, dočaranih kako dečjim okom, tako i potonjim, nužno melanholičnim viđenjima bespovratnog izgnanika, monografiju koja je, rekli bismo, lirski pandan zamašnoj autobiografsko-dokumentarnoj knjizi u dva toma istog pisca (Bilo jednom na Baniji, 2018, 2022). Tada i tamo behu spasene od zaborava stotine imena, a sad i ovde, u Životu, i bezmalo toliko priozora, scena, stvari, svih lica dana i godine, dečjih snova, snohvatica i strahobajki („ponoć-vila” i „vještac-đavo”), a svagda uz oneobičavanje čak i onih motivskih pojedinosti za koje smo verovali da u govoru poezije više nemaju šansu novine („tabla-mjeseca”, „limeni mjesec” i „izbočeno mjesečevo rebro”).

Makar u pesničko-poetskoj belešci Kordić je ustvrdio kako su pesme ove zbirke „istorija autorovog sna”, one su prenaseljene stvarnim, ovostranim bićima i zbivanjima čak i u strofama s vidikom u onostrano i sakralno, kao u pesmi „Ruke Đurđeve”: roj pčela za daljinu se sprema / u oku konja cakli mi lice, / u oku kvočke pjetlić drijema, / s neba krušne sipe mrvice. // laste maja do štale slijeću, / francuske lipe i njima dišu, / otac na stolu pali svijeću, / a ruke đurđeve kopljem pišu. Tako ćemo u motivskom sveobuhvatu pesama koje dosledno koriste isključivo mala slova – jednačeći veliko i malo, zavičajno i univerzalno, naslove bezbrojnih lokalnih stvari i zbitija sa imenima i naslovima pesnika domaćih i stranih, te fantazmagorično vreme Avara, Gota i Hazara s našim novinskim odjecima korejskog rata i tršćanske krize „pedesetih, 20. vijeka” – naći u ovoj zbirci na dvadesetak mesta opravdanje njenog naslova, računajući uz imenicu život i glagol živeti u njegovom neprelaznom i smelo korišćenom prelaznom glagolskom rodu. U tom nedogledu sveta i vremena, s njegovim prelomima dečje optike u potonjim (izgnaničkim) iskustvima, našli su svoje mesto uz rane jade i radosti, kad ni glad ni siromaštvo ne lišavaju detinjstvo razigrane čarovitosti, kako znane nam senke „iz istorije srpske” i „ljutog folklora”, tako i aktuelno „trnje života” u pesnikovom vilajetu, gde sad „sve je pusto”.

Život se, dakle, preliva preko rubova svih definicija, uključujući i one tri pesniku najbliže. Evo, najposle, i valjda jedinog aforističnog iskaza iz Kordićeve zbirke: „nije naš život potekao od nas”. To je stih iz pretposlednje pesme („Jabuka sunca sa istog stabla”, možda najvedrije u ovoj knjizi, gde svaka od šest strofa kao da potkrepljuje prvi stih pesme („postoji nešto što ljude spaja”) i onaj s kraja prvog katrena („nisu svi ljudi čovjeku vuci”). Između i posle ovih tvrdnji nanizano je petnaestak „dokaza” od kojih navodimo samo nekoliko: „cvijet lipe”, „golub mira”, „galeb na lađi u tihoj luci”, „jagode šumske na travke nizu”, „bijeli svijet kao zavičaj drag”, pa sve tako do „zvijezda neba” što „trepte u beskraju” potvrđujući, kako bi rekao drugi jedan pesnik, pobratimstvo bića u svemiru, koje „spaja” sve dobro i lepo u našem životu i svetu.

Slavko Gordić

U preobilju onovremenih pesničkih oglašavanja s velikih naraštajnih i poetičkih razdaljina, tihi glas Miloša Kordića, u čijem zamašnom opusu s poezijom druguju nefikcionalna svedočanstva, te i nekoliko zbirki pesama za decu, ostaće u sluhu i trajnom sećanju svih „koji su živjeli slike i riječi” njegovih pesama s motivskim i afektivnim rasponom od u lični mit uznesenog dragog i stradalnog rodnog kraja do zvezda što nad njim „trepte u beskraju”. taj satrepet svega što postoji – minulog i sadašnjeg, trenutnog i večnog, ličnog i opšteg – mogao bi, najposle, biti i temelj i sleme neobičnom i neobično smelom naslovu Kordićeve knjige.

piše: Slavko Gordić

izvor: Politika

Preuzeto sa Prometej.rs