Tri decenije od progona preko 220.000 Srba iz Krajine

Četvrtog avgusta 1995. godine oružane snage Republike Hrvatske, uz odobrenje SAD-a i podršku NATO-a, u sadejstvu sa snagama Hrvatskog vijeća odbrane (HVO) i Armije BiH (A BiH), izvršile su agresiju na Srpsku autonomnu oblast Krajina (s. Dalmaciju, Liku, Kordun i Baniju), u sastavu tadašnje Republike Srpske Krajine (RSK).

Agresija je izvršena uprkos činjenicama da je ta oblast bila pod zaštitom UNPROFOR -a (sektori “Jug” i “Sjever”) i da su dan prije predstavnici RSK u Ženevi i Beogradu prihvatili prijedlog međunarodne zajednice o mirnom rješenju sukoba. Protiv krajiških Srba (oko 230.000 žitelja sa oko 30.000 vojnika) angažovano je oko 200.000 vojnika, od kojih je direktno u operaciji učestvovalo 138.500 pripadnika HV-a, MUP-a i HVO-a. Ako se tome dodaju snage A BiH i NATO, agresora je bilo više nego stanovnika u SAO Krajini, a omjer vojnika bio je najmanje sedam prema jedan u korist agresora.

Za nekoliko dana neravnopravne borbe slomljen je otpor Srpske vojske Krajine (SVK). Narod SAO Krajine, njih preko 220.000, poučen “istorijskim iskustvom”, kreće u dotad najveću srpsku “seobu”, na istok braći po vjeri i naciji. I kad je prestao svaki otpor SVK, agresor je ubijao ljude koji nisu htjeli ili mogli sa svojih vjekovnih ognjišta, ali i one u izbjegličkim kolonama, i do Une i preko Une, duboko u teritoriju tadašnje Republike Srpske (RS).

Na evidenciji “Veritasa” nalaze se imena 1.903 poginula i nestala Srbina iz ove akcije i poslije nje, od čega 1.247 (66%) civila, od kojih su oko tri četvrtine bili stariji od 60 godina. Među žrtvama se nalazi 564 (30%) žena, od kojih su oko četiri petine bile starije od 60 godina, što predstavlja jedan od “crnih rekorda” građanskog rata devedesetih prošlog vijeka na prostorima prethodne Jugoslavije.

Od ukupnog broja žrtava do sada je rasvijetljena sudbina 1.284 (67%) lica, dok se na evidenciji nestalih vodi još 619 (33%) lica, od čega 469 (76%) civila, među kojima 240 (51%) žena.

Oko 1.500 pripadnika SVK preživjelo je zarobljavanje, od kojih su mnogi suđeni i osuđeni na dugogodišnje kazne zatvora zbog krivičnih djela ratnog zločina. Oko 3.200 starih i nemoćnih, koji nisu htjeli ili nisu mogli napustiti ognjišta, na silu su internirani u logore za civile. Krajina je opustošena, opljačkana pa porušena i zapaljena. Nisu bili pošteđeni ni crkveni, kulturni, istorijski srpski, kao ni antifašistički spomenici.

Ova agresija, pod kodnim nazivom “Oluja”, sprovođena je, kao uostalom i one koje su joj prethodile (“Miljevački plato”, “Maslenica”, “Medački džep” i “Bljesak”), po taktici “spržene zemlje”, što je polovinom novembra 1995. godine doseglo razmjere potpunog zatiranja srpske zajednice u Krajini.

Iako je bilo očigledno da je hrvatska vlast preduzela ovu agresiju zbog optiranja teritorije bez srpske većine koja je na njemu živjela, Savjet bezbjednosti UN-a, osim “snažne osude hrvatske vojne ofanzive velikih razmjera” (R 1009/95), nije donio, ni ovoga puta, bilo kakve kaznene mjere protiv agresora.

Četvrt vijeka kasnije, američki ambasador u Hrvatskoj iz vremena “Oluje”, Piter Galbrajt, objelodanio je da je on lično, prije sastanka u Ženevi, Hrvatima dao “zeleno svjetlo” za napad na SAO Krajinu zbog procjene da se Srbi iz RS i RSK spremaju da napadnu zaštićenu enklavu “Bihaćki džep”, pa su tako Amerikanci, birajući između dvije zone pod zaštitom UN-a, kao “manje zlo”, žrtvovali Srbe u Krajini zarad muslimana u Bihaću.

Od nekoliko do sada procesuiranih pripadnika sopstvenih oružanih snaga za ratne zločine nad Srbima iz vremena “Oluje”, hrvatski sudovi su pravosnažno osudili dvije osobe: etničkog Albanca Božu Bačelića alijas Redžu Đinđića (slučaj “Prukljan i Mandići”), i etničkog Srbina Rajka Kričkovića (slučaj “Kijani”).

I sud BiH sudio je i osudio jednog pripadnika 5. MK A BiH, Šefika Alića, za ratni zločin nad četvoricom pripadnika SVK, koje je po zarobljavanju na Suvoj međi (Banija) na teritoriju tadašnje RSK, uz njegovu saglasnost, ubio mudžahedin iz sastava iste jedinice.

Krivično vanpretresno vijeće (KV) Odeljenja za ratne zločine Višeg suda u Beogradu 3. juna 2022. godine potvrdilo je optužnicu Tužilaštva za ratne zločine zbog granatiranja izbjegličke kolone krajiških Srba 7. i 8. avgusta 1995. na Petrovačkoj i Prijedorskoj cesti, podignute protiv četvorice visokih hrvatskih oficira i pilota zbog izvršenja krivičnog djela ratnog zločina protiv civilnog stanovništva u saizvršilaštvu. Nakon održana tri ročišta (dva pripremna i jedno za glavni pretres) od oktobra do decembra 2022. godine pred pretresnim vijećem Odeljenja za ratne zločine, iako je Hrvatska na sajtu vlade objavila saopštenje da ne priznaje optužnicu i da neće postupati po zamolnici iz Srbije, proces je zastao dok se predhodno ne utvrdi da li su optuženima pozivi za ta ročišta uručeni ili im je pokušana dostava istih. Nakon dvogodišnje igre “pingponga” između KV i pretresnog veća, 6. avgusta 2024. KV veće ipak, na osnovu istog činjeničnog supstrata, donosi rešenje kojim je usvojen prijedlog tužilaštva da se optuženima sudi u odsustvu, koje je potvrđeno i odlukom Apelacionog suda u Beogradu od 25. decembra 2024, kada su se i stekli uslovi za nesmetano vođenje postupka. U toku ove godine održana su tri ročišta za glavni pretres, na kojima je svjedočilo sedam svjedoka, a nastavak je zakazan za 15. septembra ove godine.

Za zločine nad Srbima u “Oluji” sudilo se i trojici hrvatskih generala pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju (MKSJ). Pretresno vijeće je jednoglasno zaključilo da su dvojica od trojice optuženih generala (Ante Gotovina i Mladen Markač) bili učesnici udruženog zločinačkog poduhvata, čija je zajednička svrha bila trajno uklanjanje srpskih civila iz Krajine silom ili prijetnjom silom, i osudilo ih na dugogodišnje kazne zatvora, ali je Žalbeno vijeće, tijesnom većinom, sa tri prema dva, preinačilo prvostepenu presudu i oslobodilo optužene generale po svim tačkama optužbe.

Međunarodni sud pravde (MSP) je kroz obrazloženje svoje presude iz februara 2015. godine operaciju “Oluja” okvalifikovao kao akciju etničkog čišćenja – Hrvati su htjeli srpsku teritoriju bez Srba očekujući da oni sami odu, a ne da ih “unište u cjelosti ili djelimično”. A da bi ih natjerali da napuste svoja vjekovna ognjišta, granatirali su njihove gradove i izbjegličke kolone, ubijali i fizički i psihički zlostavljali zaostale civile i vojnike i spriječavali im povratak, ali ni to sve skupa, po ocjeni suda, nije doseglo nivo genocida (nedostaje “genocidna namjera”).

Vlada Srbije, kao stranka u postupku i ovlašteni podnosilac revizije, nije reagovala na “Veritasovu” inicijativu za ulaganje revizije u zakonskom roku od dset godina, tako da je pomenuta presuda postala i konačna.

Na taj način su u hrvatskom društvu širom otvorena vrata procesima istorijskog revizionizma i rehabilitaciji ustaštva, što je kulminiralo julskim koncertom proustaškog pjevača Marka Perkovića Tompsona na zagrebačkom hipodromu pred pola miliona posjetilaca, među kojima je bilo i dvije trećine mlađih od 30 godina i visokih državnih dužnosnika, mnogi sa ustaškim i nacističkim obilježjima, od kojih je veći dio sudjelovalo u uzvikivanju ustaškog pozdrava “za dom spremni”, pod kojim su u Drugom svjetskom ratu stradali mnogi Srbi, Jevreji i Romi, i koji je početkom devedesetih, zbog straha od recidiva, natjerao krajiške Srbe na pobunu, što je i bio uvod u raspad SFRJ i krvavi građanski rat.

Na ovu polumilijunsku promociju neofašizma i neonacizma, posebno zabrinjava zakašnjela i mlaka reakcija Evropske unije, koja počiva na antifašizmu, čija članica je i Hrvatska, i to u vrijeme kada se svijet nalazi pred novim globalnim izazovima.

D.I.C. Veritas