Kolonizacija srpskih dobrovoljaca sa Banije u Banat i Bačku ( 1920- 1941)

Ko su srpski dobrovoljci i kolonisti?

Petar Crevar, iz Buzeta, kod Gline na ostrvo Elis, u karantin na ulazu u Njujork, dospeo 13. februara 1906. godine iz Roterdama brodom Stadendam, imao je 20 godine i u tom trenutku bio je oženjen. Kao mesto poslednjeg poravka ubeležen je Vrginmost.

Mile Kovarbašić, iz Drenovca , kod Gline stigao je u SAD 3. septembra 1911. godine brodom Klivlend iz Hamburga. U tom trenutku imao je 17 godina. Kao poslednje mesto boravka ubeležena je Glina.

Stanko Bulat, iz Buzeta, kod Gline, 13. jula 1913. godine došao je u SAD iz Liverpula na brodu Koronia. Zapisano je da je tada imao 32 godine a kao poslednje mesto boravka zabeleženo je: Staza, Hrvatska.

Zemlja iz koje je Petar Crevar dolazio zapisano je da je bila Mađarska, Mile Kovarbašić- Austrija, a Stanko Bulat Hrvatska. Za svu trojicu napisano je da su po nacionalnosti bili Hrvati..

Po porodičnom predanju u kući Micića u Vojvoda Stepi, u Banatu, Ostojin otac Jovan Micić, iz Majskog Trtnika, kod Gline kao sedamnaestogodišnjak 1910. godine ukrao je svom ocu Iliji par konja, prodao ih na vašaru u Petrinji i pod imenom Nikole Dubajića otišao za Ameriku. Nikola Dubajić 12. juna 1910. godine kao sedamnaestogodišnjak iskrcao se na ostrvo Elis. U SAD dospeo je iz engleske luke Sauthempton na brodu Njujork.

Sva ova četvorica ljudi, zajedno sa Pavlom Kordićem iz Bjelnika, kod Petrinje, susrešće se u velikoj banatskoj koloniji Vojvoda Stepa, na veleposedu grofa Andrije Čekonjića kao srpski dobrovljci nadeljeni zemljom i naseljeni u koloniji u periodu 1920- 1941. godine. Na zemlju nadeljenu srpskom dobrovoljcu Iliji Cariću, iz Žirovca, kod Dvora na Uni, koji se 1919. godine vratio u SAD 1938. godine došao je sa porodicom njegov brat Marko. Ilija Carić vratio se u Čikago , formirao porodicu i 50-tih godina 20. veka poslao je dve burme za venčanje Dmitra Carića, Markovog sina, i Smilje Milinović iz dobrovoljačkog naselja Vučkovac kod Našica. Ukupno 14 srpskih dobrovoljaca sa Banije bilo je nadeljeno zemljom u ovoj banatskoj koloniji ali se ostali nisu doselili u procesu kolonizacije.
Vojvoda Stepa je bila jedno kolonističko mesto od 201 kolonije koje su između dva svetska rata formirane u tzv. severnim krajevima ( Banat, Bačka, Srem, Baranja, Slavonija) u kojima je pred Drugi svetski rat živelo oko 100. 000 ljudi.

Na području Banata formirano je 35 kolonija u kojima je uoči Drugog svetskog rata živelo oko 30.000 ljudi, na području Bačke 52 kolonije u kojima je živelo blizu 30.000 ljudi, i na prostoru Srema 24 nova naselja u kojima je krajem 30-tih godina 20. veka živelo oko 9.000 lica .U Baranji u procesu kolonizacije osnovano je 7 kolonija u kojima je živelo oko 2.000 ljudi, a u Slavoniji 83 kolonije sa oko 27.000 lica.

Nova država ( Kraljevina SHS ) kolonizovala je na sever zemlje srpske ratne veterane- dobrovoljce iz dinarskih krajeva i srpske optante iz Mađarske kao osnovno kolonizaciono tkivo. Cilj kolonizacije bila je nesigurnost nove države na panonskom prostoru, zaštita granica ka Rumuniji, a posebno ka Mađarskoj koja je gajila otvorene revizionističke ambicije ka tim krajevima i nepovoljna etnička struktura po južnoslovensko ( srpsko) stanovništvo u Banatu, Bačkoj i Baranji.

Kolonisti u tzv. severnim krajevima trebali su da budu simboli i čuvari novostvorene države.

Popisi stanovništva iz 1921. godine reflektovali su nepovoljnu etničku sliku za Kraljevinu SHS u Baranji, Bačkoj i Banatu i pojačavali insistiranje na neophodnosti kolonizacije ovih krajeva novoj državi dokazano vernim stanovništvom .

U Bačkoj prema popisu iz 1921. godine živelo je 260.988 Mađara (35,50%), 246.598 Srba i Hrvata (33,55%),173.796 Nemaca (23,64%), 30.933 Slovaka (4,22%). Po ugarskoj statistici iz 1910. godine u Bačkoj je bilo 145.063 Srba, a prema statistici Srpske patrijaršije u Karlovcima 1913. godine 189.343 Srba. što znači da južnoslovensko stanovništvo u Bačkoj nije imalo ni relativnu većinu a da je srpsko stanovništvo u Bačkoj bilo u manjini. U Banatu je po popisu iz 1921. godine bilo Srba i Hrvata 214.213 (32,29%), Nemaca 126.530 (23,20%), Mađara 98.471(18,06), Rumuna 72.377( 13, 27%),što ukazuje da je i u ovoj regiji srpsko stanovništvo imalo tek relativnu većinu. Na teritoriji jugoslovenske Baranje živelo je prema jugoslovenskom popisu 1921. godine 49.173 stanovnika.Srbo- Hrvata bilo je 15.602 (31,7%) od čega 6.780 pravoslavnih ( 13, 8%),Mađara 16.638 ( 33,8%),Nemaca 15.976 (32,6%), odnosno neslovena bilo je 66,4% od ukupnog broja stanovnika.

U Banatu i Bačkoj u periodu 1920- 1941. godine nadeljeno je zemljištem 129 dobrovoljaca srpske vojske sa Banije i to u Banatu 69 i u Bačkoj 60.


Ko su bili dobrovoljci vojski dveju srpskih država Kraljevine Srbije i Kraljevine Crne Gore u Velikom ratu ( 1914- 1918)?
To su bili, mahom, Srbi - austrougarski državljani iz Banije, Like, Korduna, Dalmacije, Slavonije, Bosne, Hercegovine, Boke Kotorske, Banata, Bačke, Baranje, Srema koji su se . vođeni idejom srpskog državnog i duhovnog jedinstva, opredelili da se u ratu bore na strani srpske i crnogorske vojske.

To su bili ljudi unapred osuđeni na smrt. U slučaju zarobljavanja čekao ih je austrougarski preki sud, porodici bi im bile internirane u logore a imovina konfiskovana. Zato se dobrovoljci srpske vojske nikada nisu predavali. U rumunskoj vojsci i danas postoji mit o tome da se Srbi nikada živi ne predaju. Taj mit proizašao je iz iz borbi Prve srpske dobrovoljačke divizije u Dobrudži u leto- jesen 1916. godine kada su dobrovoljci u slučajevima opkoljavanja vršili samoubistva da ne bi pali živi neprijatelju u ruke i na taj način štitili su svoje porodice.

Srbi iz Austrougarske stupajući u redove srpske vojske izražavali su želju svojih krajeva iz kojih su poticali da se ujedine u jedan državni okvir sa Kraljevinom Srbijom.

Međutim, Srbija je Niškom deklaracijom od 7. decembra 1914. godine proklamovala svoje ratne ciljeve a to je bila borba za ujedinjenje Južnih Slovena (Srba, Hrvata i Slovenaca) u jednu državnu celinu. Pošto su u redovima dobrovoljačkog pokreta bili samo oni Hrvati i Slovenci jugoslovenske orijentacije, najčešće pripadnici dela intelektualnog sloja , dok je u masama i znatnom delu hrvatske i slovenačke inteligencije prohabsburško i austrofilsko osećanje bilo većinski izraženo tokom rata Jugoslovenski odbor i Srpska vlada dobrovoljački pokret spolja ( prema srpskim saveznicima i njihovim javnim mnjenjem) preimenovali su u jugoslovenski dok mu je osnovni vojnički nacionalni suspstrat ostao srpski.

Na taj način dobrovoljci srpske vojske ( Jugoslovenska divizija) izražavali su jugoslovensku ideju simulirajući na taj način volju hrvatskog i slovenačkog naroda koja je tokom Velikog rata većinski bila protivjugoslovenska i protivsrpska.

U vojnom pogledu dobrovoljci srpske vojske bili su poslednji branioci Beograda ( 1915), štitili su povlačenje srpske vojske ( Dobrovoljački odred- 1915); 30.septembra 1916. godine elitna jedinica srpske vojske Dobrovoljački odred Vojvode Vuka ,koji se 83% sastojao od Srba preko Drine, Save i Dunava ,konačno je oslobodila Kajmakčalan. Posle okupacije Srbije ( 1915) dobrovoljci Srbi- austrougarski državljani bili su poslednja i jedina popuna srpske vojske. Svaki četvrti ili peti vojnik u redovima srpske vojske koji je učestvovao u proboju Solunskog fronta septembra 1918. godine bio je dobrovoljac – austrougarski državljanin.

Osnovni izvor za prikupljanje dobrovoljaca u srpsku u crnogorsku vojsku bili su Srbi austrougarski vojnici ratni zarobljenici pre svega u Rusiji, ali i u Srbiji i Italiji, Srbi na radu u SAD i prebezi u Srbiju i Crnu Goru tokom 1914. godine iz Srema, Istočne Bosne i Istočne Hercegovine.